Oekraïne deelde afgelopen weekend een gevoelige klap uit op Moskou. Tientallen drones raakten zeker drie doelen in de zwaarbeveiligde hoofdstad. In Oekraïne is de toon triomfantelijk, ziet correspondent Chris Colijn. Men hoopt hiermee dat Poetin onder steeds meer druk komt te staan om de oorlog te staken, maar of dat lukt moet nog blijken.

Mensen staan bij de plek waar een flatgebouw is beschadigd na een drone-aanval in de buurt van Moskou, Rusland, 17 mei 2026. Foto: ANP / EPA / Maxim Shipenkov

‘Onze drones hebben de regio rond Moskou in een soort Toeapse veranderd’, schrijft de Oekraïense commandant Joeri Fedorenko van Achilles, een brigade binnen de Onbemande Strijdkrachten van Oekraïne. Hij verwijst naar een stad aan de Zwarte Zee, die de afgelopen weken veelvuldig is aangevallen door Oekraïense drones. Inwoners van die plaats publiceren video’s waarin ze klagen over de grote rookwolken boven de stad, en waarin ze Poetin oproepen om er iets aan te doen. De oorlog is voor hen acuut voelbaar geworden.

Het Russische ministerie van Defensie meldde op zondag 17 mei dat er in vierentwintig uur meer dan duizend Oekraïense drones waren neergehaald, waarvan ongeveer tachtig boven Moskou. Waar Oekraïne een jaar geleden slechts enkele tientallen drones wist af te vuren per aanval, zijn dat er nu stelselmatig honderden.

De Generale Staf van het Oekraïense leger zei op zondag dat een fabriek van hightech-fabrikant Angstrem succesvol is geraakt, evenals een oliepompstation en een olieraffinaderij in de regio Moskou.

Symbolische klap

De Russische hoofdstad is zelden zo hard getroffen. Voor Oekraïne is het normaliter zinvoller om te focussen op de vele doelen buiten Moskou. Die worden doorgaans minder zwaar verdedigd, waardoor de slagingskans van aanvallen daar hoger is.

De aanval van afgelopen weekend laat drie dingen zien. Ten eerste zijn Oekraïense drones geavanceerd genoeg om de Moskouse vesting te raken, en de productiecijfers van deze langeafstandswapens hebben een vlucht genomen.  Daarmee wordt de strijd langzaam gelijkwaardiger. Ten tweede wordt de oorlog hiermee voelbaar voor een cruciaal segment van de hoofdstedelijke Russische middenklasse. Deze relatief welvarende groep wordt door het Kremlin doorgaans voorzichtig behandeld en klaagt relatief weinig over de oorlog. Ten derde toont Oekraïne dat het met gelijke munt kan terugbetalen na grote Russische aanvallen, en een strategie van ‘aanvallen spiegelen’ kan omarmen. De schade die Russische Shahed drones al jarenlang aanrichten, kan Oekraïne nu echt spiegelen. Samen onderstrepen deze elementen dat Kyiv in toenemende mate ‘kaarten in de hand heeft’.

Chris Colijn

Journalist in Kyiv

Chris Colijn woont en werkt in Kyiv als correspondent voor Kennisplatform RAAM, RTL Nieuws en BNR Nieuwsradio.

Technologisch succes

Bij de recente aanval op Moskou werden de Bars RS-1, de nieuwe Bars-SM Gladiator drone en de veelgebruikte FP-1 van Fire Point gebruikt, laat Oekraïne weten. ‘Ruim 120 drones hebben in één klap de mythe van de “onneembare” hoofdstad van de vijand doorbroken’, schrijft een afdeling van de Oekraïense onbemande strijdkrachten op sociale media. Deze wapens zijn allemaal door Oekraïne zelf geproduceerd. Het land ontvangt hiervoor weliswaar nog steeds steun uit Europa, maar de defensie-industrie staat echt op eigen benen en weet steeds weer te innoveren.

De Oekraïense militaire blogger DroneBomber legt uit hoe het de Oekraïners lukte om deze aanval succesvol uit te voeren. ‘Onze drones voerden scherpe manoeuvres uit, vlogen waar mogelijk om de luchtverdedigingsposities heen en naderden vanuit verschillende richtingen en op verschillende hoogtes.’ Het succes van deze aanval komt dus niet alleen door de massale inzet van meerdere drones tegelijk, maar ook door de manier waarop ze de Russische luchtverdedigingssystemen wisten te omzeilen. Oekraïne past tactieken toe die ook de Russen gebruiken bij drone-aanvallen op Oekraïense steden.

DroneBomber schrijft dat Moskou vier luchtverdedigingslinies kent. ‘We zijn vrijwel zonder problemen door de 4e (buitenste) luchtverdedigingslinie gekomen. Op de 3e en 2e linie hebben de Russen flink huisgehouden — daar hebben we de meeste verliezen geleden. Maar desondanks zijn we erdoorheen gekomen en hebben we de beoogde doelen geraakt.’

Foto: Telegram / DroneBomber

De bovenstaande kaart, gedeeld door de blogger, geeft een indruk van de intensieve luchtverdediging in en rondom Moskou (elk rood puntje is luchtafweer). Het systeem is de afgelopen jaren steeds verder uitgebreid, vooral met Pantsir S1-systemen die zijn bedoeld om drones uit de lucht te schieten. Er zouden zeker 89 van zulke systemen in en rondom de stad staan. Maar zelfs dit grote verdedigingsnetwerk blijkt niet waterdicht te zijn, waardoor Oekraïense droneaanvallen gelijkwaardig worden aan die van Rusland.

Symmetrisch terugslaan

Volodymyr Zelensky laat de afgelopen weken weten dat hij zich spiegelt aan de acties van de Russen. Wanneer Poetin besluit om te stoppen met aanvallen, doet Zelensky hetzelfde. En wanneer Moskou een aanval lanceert, is Kyiv in staat om min of meer symmetrisch te reageren. ‘Rusland kan er elke dag voor kiezen om de oorlog te beëindigen. En dan niet voor een paar uur om toestemming te krijgen voor een parade in Moskou, maar om mensenlevens te redden’, zei de president op 7 mei, toen Rusland een Oekraïens voorstel voor een gevechtspauze had genegeerd.

Wanneer Poetin besluit om te stoppen met aanvallen, doet Zelensky hetzelfde

De Oekraïense president noemt de aanval op Moskou een ‘volkomen eerlijk antwoord’ op de aanval die Rusland vorige week uitvoerde. Bij die aanval viel Moskou meerdere doelen aan in en rondom Kyiv, evenals de haven van Odesa en elektriciteitsvoorzieningen in de regio Lviv. In de Oekraïense hoofdstad sloeg onder andere een raket in op een flatgebouw in een dichtbevolkte wijk. In totaal kwamen in Kyiv zeker 24 mensen om het leven, en 48 mensen raakten gewond.

Het vermogen om na vier jaar ‘antwoord’ te geven aan Russische aanvallen is de verdienste van de Oekraïense defensie-industrie. De Russische overheid voelt dat de prijs van elke aanval op Oekraïne toeneemt, omdat er een soortgelijke tegenaanval kan plaatsvinden. Niet alleen omdat Oekraïne steeds meer Russische doelen aanvalt, maar ook omdat de Russische bevolking daar steeds meer van merkt.

Oorlog voelbaar maken

‘De inwoners van de regio Moskou verlangen minder naar vrede dan bijvoorbeeld de inwoners van Toeapse. De reden ligt voor de hand: gisteren voelden de Moskovieten zich nog veilig. Nu niet meer’, schreef de eerder genoemde Oekraïense commandant Joeri Fedorenko. ‘De nachtelijke les van onze dronepiloten over het onderwerp “oorlog is slecht” had vandaag dus een veel groter publiek.’

Uit een recente opiniepeiling van het Russische Levada Center blijkt dat Moskovieten inderdaad een iets hogere mate van steun hebben voor de oorlog (75 procent) dan inwoners van andere steden met meer dan een half miljoen inwoners (67 procent). Hoewel peilingen in Rusland doorgaans onbetrouwbaar zijn, kunnen ze wel een algemeen beeld geven van tendensen binnen het land.

'Gisteren voelden de Moskovieten zich nog veilig'

Of die tendens omslaat wanneer Oekraïne vaker dergelijke aanvallen uitvoert op de hoofdstad, moet nog blijken. Kyiv wil duidelijk een signaal afgeven aan de Russische bevolking: als ze zich onveilig voelen, moeten ze druk uitoefenen op hun overheid om de oorlog te stoppen. Zolang het Kremlin deze oorlog wil blijven voeren, kunnen Russische burgers Oekraïense tegenaanvallen verwachten, en een algemeen gevoel van onveiligheid. Bij de aanval op Moskou afgelopen weekend vielen er drie burgerdoden, melden de Russische autoriteiten, maar Oekraïne probeert bij de aanvallen niet dermate veel slachtoffers te maken dat het kan rekenen op kritiek van zijn westerse bondgenoten.

Reactie binnen Rusland

Er werd binnen Rusland opvallend weinig aandacht besteed aan de aanval. Het Russische Telegram-kanaal Agentstvo meldt dat de meeste televisiezenders slechts ongeveer een minuut besteedden aan de gebeurtenis, terwijl Kremlin-woordvoerders Dmitri Peskov en Maria Zacharova er ook relatief weinig over zeiden.

‘Op de klanken van de liedjes van het Eurovisiesongfestival heeft het regime in Kyiv met geld van de EU-leden weer een grootschalige terroristische aanslag gepleegd’, zei Zacharova. Specifieke vergeldingsacties werden niet beloofd.

De krant Moskovsky Komsomolets schrijft wel over vergeldingsacties, specifiek op ‘besluitvormingscentra’ in Kyiv. De krant herinnert lezers aan de eerdere dreigingen van het Kremlin en de Russische staatstelevisie, voorafgaand aan de 9-mei parade in Moskou. Als Oekraïne de festiviteiten op Overwinningsdag zouden verstoren, liet de Russische staatstelevisie weten, dan kan Rusland toeslaan op een reeks overheidsgebouwen en ambassades in het hart van Kyiv.

Foto: Telegram / Screenshot Russische staatstelevisie

Moskovsky Komsomolets verwijst ook naar de Russische militaire blogger Fighterbomber, die oproept om ‘2000 drones, 50 raketten en een paar Oresjniks [zeer geavanceerde raketten, CC]’ af te vuren op het centrum van Kyiv. ‘Dit had al vier jaar geleden moeten gebeuren.’

De reacties in Moskovsky Komsomolets en in sommige online-kanalen laten zien dat er voor Oekraïne een mogelijke keerzijde is aan de grootschalige droneaanvallen op Rusland. Naarmate een groter deel van de Russische bevolking wordt geraakt door de oorlog en zich onveilig voelt, bestaat de kans dat er juist een ‘rally around the flag’-effect plaatsvindt, waarbij de steun voor de oorlog toeneemt, evenals de bereidheid van Russische burgers om pijn te verduren omwille van wat zij zien als het landsbelang. Oekraïne wil het Kremlin onder druk zetten, maar er zijn geen garanties dat dat lukt.

Russische vergelding?

Afgelopen weekend liet Zelensky weten dat Rusland niets liever wil dan het presidentiële kantoor op de Bankovastraat in Kyiv te raken, evenals de presidentiële residentie in Kontsja Zaspa vlak buiten de hoofdstad. Er zou een lijst met ‘besluitvormingscentra’ zijn opgesteld die Rusland wil uitschakelen, en daarmee komt de waarschuwing van de president overeen met de waarschuwing van Russische staatsmedia.

Het is onduidelijk hoe serieus deze dreiging van vergelding vanuit Rusland is. In de afgelopen vier jaar is de tendens dat Rusland regelmatig grootschalige aanvallen uitvoert, ongeacht welke stappen Oekraïne onderneemt. Rusland reageerde op grote Oekraïense operaties zoals Koersk, Spiderweb en aanvallen op de Zwarte Zeevloot meestal niet met één simpele, directe ‘vergeldingsactie’ die de aanval meteen afstraft. Echt spiegelen doet Moskou niet.

Oekraïne heeft kaarten

De Oekraïense aanval op Moskou van afgelopen weekend onderstreept een tendens die zich de afgelopen maanden steeds duidelijker aftekent: Oekraïne weet met zelfgebouwde drones de balans van de oorlog te beïnvloeden. Met onaflatende aanvallen ver achter het front deelt het gevoelige klappen uit. Het probeert niet alleen de Russische economie en militaire voorzieningen te raken, maar ook de publieke opinie.

Het land heeft dus ‘kaarten in de hand’, met dank aan de eigen productiecapaciteit en financiële steun uit Europa. Het doel is nog altijd om Rusland te dwingen om de oorlog te stoppen, om de prijs van de oorlog voor Poetin zo ver mogelijk op te drijven. De komende tijd moet blijken of de kaarten van Oekraïne voor het gewenste effect zorgen, maar er is tenminste een duidelijke en enigszins realistische strategie. Dat biedt een welkom sprankje hoop voor de Oekraïners.