Door Oekraïense droneaanvallen op raffinaderijen kampt Rusland met brandstoftekorten. In verschillende regio’s is benzine gerantsoeneerd of uitverkocht, en waar nog getankt kan worden, zijn de prijzen hoog. Ondanks Poetins geruststellingen lijkt de crisis voorlopig niet voorbij.

Een tankstation van de Russische oliemaatschappij Tatneft in Moskou op 10 maart 2025. ANP / Natalia Kolesnikova / AFP

Om na te gaan hoe makkelijk het nog is om aan benzine te komen, trok een verslaggever van het Russische staatstelevisiekanaal OTR met camera en microfoon naar Vladivostok, een stad in het uiterste oosten van Rusland. ‘Bij twee tankstations is helemaal geen benzine meer,’ verzucht de eerste automobilist die hij aanspreekt. ‘We staan hier gewoon te wachten. Kijk eens wat een rij.’ Ook andere bestuurders klagen over lege pompen en lange wachttijden.

Verderop in de reportage probeert een woordvoerster van het regionale ministerie van Energie de problemen te bagatelliseren. ‘Waarschijnlijk is er gewoon ergens een tankwagen te laat aangekomen. Stel, iemand stond er al om twee uur, maar de tankwagen kwam om drie uur en vulde toen pas de voorraad aan.’

Droneaanvallen

Maar gaat het werkelijk alleen om een vertraagde tankwagen? Volgens de Amerikaanse denktank CSIS kampt het hele land met schaarste en is dat rechtstreeks het gevolg van de Oekraïense droneaanvallen op raffinaderijen - de installaties waar ruwe olie wordt omgezet in benzine. Dat Oekraïne dergelijke doelen bestookt, is niet nieuw, maar de aanvallen zijn de afgelopen weken opvallend doeltreffend.

Sinds begin augustus liggen de raffinaderijen van Novokoejbysjevsk (Rosneft, 2 augustus), Saratov (Rosneft, 11 augustus) en Wolgograd (Lukoil) stil. Die laatste behoort tot de tien grootste van het land. Hun gezamenlijke capaciteit bedraagt 29,8 miljoen ton per jaar - dat is 11 procent van de feitelijke olieraffinage in Rusland, die volgens schattingen van Reuters vorig jaar 267 miljoen ton bedroeg. Officiële cijfers over de productie van aardolieproducten publiceert Rusland sinds 2024 niet meer.

Raffinage – het verwerken van ruwe olie tot brandstoffen als benzine en kerosine – moet niet worden verward met oliewinning: die is door de droneaanvallen nauwelijks geraakt. Een tekort aan diesel, cruciaal voor het leger, dreigt vooralsnog niet, omdat Rusland over ruime voorraden beschikt.

‘Zoveel mogelijk winst’

Het Kremlin erkent de problemen op de benzinemarkt, maar schuift de schuld af op handelaren. Zij zouden hebben geprofiteerd van de hoge dollarkoers en massaal benzine naar het buitenland hebben geëxporteerd. 

‘Bedrijven willen nu eenmaal zoveel mogelijk winst maken. Dat is begrijpelijk: dat is hun werk,’ zegt Poetin in het programma Po boednjam (‘Doordeweekse dagen’) op NTV, een zender die via Gazprom in handen is van het Kremlin. ‘Maar de regering moet ander werk doen - uiteraard in overleg met de bedrijven - onze taken zijn nu eenmaal anders.’

In de bijna tien minuten durende reportage valt het woord  ‘droneaanvallen’ of ‘Oekraïne’ geen enkele keer. Wel wordt uitgebreid stilgestaan bij de maatregelen van het Kremlin tegen de schaarste: brandstofproducenten mogen tot eind september geen benzine exporteren; voor groothandelaren geldt dat verbod zelfs tot eind oktober. 

Daarnaast zijn de Russen teruggevallen op iets wat ze eerder in de oorlog al deden, toen Oekraïne eveneens intensief raffinaderijen aanviel: benzine importeren uit Belarus.

Recordprijs

Het effect van de maatregelen is nog niet terug te zien in de prijzen. De groothandelsprijs voor AI-92, in Rusland veel gebruikt in oudere auto’s, bereikte maandag op de Russische beurs een record van ruim 71.000 roebel per ton, omgerekend zo’n 760 euro. Voor AI-95, de Russische variant van Euro95, werd vorige week al een historisch hoogtepunt van 80.500 roebel per ton genoteerd - zo’n 857 euro. Zelfs tijdens de vorige brandstofcrisis in 2023 werden zulke niveaus niet gehaald. 

Volgens de prijsmonitor van Krista BI, een databureau dat onder meer cijfers levert aan het Russische ministerie van Financiën, lijkt de pijn aan de pomp mee te vallen. Een liter AI-92 kost 58 roebel (62 cent) en een liter AI-95 64 roebel (68 cent) – slechts zo’n 5 procent meer dan eind vorig jaar. 

Zeker in vergelijking met Nederland, waar de officiële adviesprijs maandag op 2,11 euro per liter lag, lijkt dat weinig. Maar daarbij moet worden aangetekend dat a) het gemiddelde loon in Rusland drie tot vier keer lager ligt dan in Nederland, en b) er grote vraagtekens te plaatsen zijn bij de cijfers van Krista BI.

Boven de adviesprijs

Uit het hele land komen namelijk berichten over tekorten en fors gestegen prijzen. In de regio Transbaikal - een uitgestrekte en dunbevolkte provincie in Zuidoost-Siberië - en op de door Rusland geannexeerde Krim wordt tijdelijk helemaal geen brandstof meer aan particulieren verkocht. In regio’s waar nog wél getankt kan worden, betichten automobilisten pomphouders ervan benzine fors boven de adviesprijs te verkopen.

Volgens de zakenkrant Kommersant, die de droneaanvallen in haar berichtgeving ‘ongelukken bij raffinaderijen’ noemt, zullen de problemen nog wel even aanhouden. Volgens bronnen van de krant kan het nog zes maanden duren voordat de getroffen raffinaderijen weer volledig operationeel zijn en kan er maar weinig worden gedaan om de toevoer te vergroten.

Hoewel er wordt gesproken over import uit Belarus, is de productie daar zo beperkt dat die nooit in staat zal zijn de Russische tekorten op te vangen. In de regio is eigenlijk alleen Azerbeidzjan een grote exporteur van benzine, maar staatsoliemaatschappij Socar richt zijn export voornamelijk op Turkije, Georgië en andere Kaukasus-buren. 

Bovendien is het zeer de vraag of president Ilham Alijev bereid is de Russen uit de brand te helpen. De verhoudingen tussen beide landen zijn uiterst gespannen sinds Rusland in december 2024 een Azerbeidzjaans passagiersvliegtuig neerhaalde boven het luchtruim van de Noord-Kaukasus.

Macht

Rest de vraag: heeft Oekraïne daadwerkelijk iets aan de chaos op de Russische benzinemarkt? Niet direct, stelt CSIS‑analist Clayton Seigle. ‘De recente terugval in benzineproductie tast Poetins macht of zijn bereidheid om de oorlog te beëindigen nauwelijks aan. Maar in combinatie met nieuwe dreigementen uit Washington kan de prijsstijging aan de pomp wél bijdragen aan een gestaag oplopende druk op het Kremlin.’ 

Of de Verenigde Staten extra sancties zullen opleggen, is echter onzeker: na de top in Alaska tussen de Amerikaanse president Donald Trump en Poetin lijkt dat voorlopig weinig waarschijnlijk.