De oorlog in het Midden-Oosten biedt Oekraïne een onverwachte meevaller, schrijft correspondent Chris Colijn. Het land heeft nu een uitgelezen kans om voor het eerst wapens te exporteren: in de Golfregio is grote vraag naar Oekraïense anti-droneluchtverdediging. Maar hoewel Oekraïense experts al trainingen geven over het gebruik van zulke systemen, moeten de exportvergunningen nog worden afgegeven.

Medewerker van Oekraïense  interceptor-producent Skyfall test een interceptor drone. Foto: ANP / Genya Savilov / AFP

Oorlog is wiskunde, schrijft Valeri Zaroebin, medeoprichter van het militaire bedrijf Bluebird Tech, in een opiniestuk voor de nieuwssite Oekraïnska Pravda, en Oekraïne heeft in de afgelopen vier jaar goed leren rekenen. Een rekensom: in februari 2026 vuurde Rusland 288 raketten en 5.059 drones af op Oekraïne. Het zijn adembenemende cijfers die onderstrepen hoeveel moeite Rusland doet om bijvoorbeeld de Oekraïense energievoorzieningen, infrastructuur en wapenfabrieken te vernietigen.

Naar eigen zeggen maakte Oekraïne vorige maand zo’n 1.500 Russische Shahed-drones onschadelijk met zogeheten interceptors, iets minder dan een derde van het totale aantal. Interceptors zijn kleine, compacte drones die vijandige drones onderscheppen en onschadelijk maken. Bij een succesvolle interceptie kunnen er nog wel brokstukken naar beneden vallen (zoals deze week gebeurde in Kyiv, op het Onafhankelijkheidsplein), maar flatgebouwen, energiecentrales, wapenfabrieken en andere doelen worden grotendeels gespaard.

Het is een betaalbare vorm van luchtverdediging. Waar een Russische of Iraanse Shahed-drone gemiddeld zo’n 30.000 euro kost, kan de Oekraïense wapenproducent Wild Hornets voor minder dan 2.000 euro een interceptor produceren.

Oorlog tegen Iran

Sinds deze maand heeft een groot deel van het Midden-Oosten te maken met dezelfde dreiging als Oekraïne. Zij maken dezelfde rekensommen. Iran heeft deze maand al duizenden Shahed-drones afgevuurd, en de luchtverdediging van Iran’s vijanden had daar een hele kluif aan. De Verenigde Staten en hun bondgenoten gebruiken soms geavanceerde gevechtsvliegtuigen om te jagen op de drones, en in extreme gevallen worden zelfs Patriot-systemen ingezet. Het kan honderdduizenden of zelfs miljoenen euro’s kosten om een drone van 30.000 euro onschadelijk te maken.

Het kan honderdduizenden of zelfs miljoenen euro’s kosten om een drone van 30.000 euro onschadelijk te maken

Dat is geen gunstige rekensom, zien ook steeds meer landen in het Midden-Oosten, al helemaal als de dreiging nog maanden of zelfs jaren blijft bestaan. Daarom zijn ruim 200 Oekraïense wapenexperts naar Saoedi-Arabië, Bahrein, Qatar, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten gegaan om te praten over de export van interceptordrones. Oekraïne is een absolute voorloper in deze tak van luchtverdediging, omdat het land zich al ruim drie jaar verdedigt tegen dezelfde Iraanse Shahed-drones die nu het Midden-Oosten teisteren. De Oekraïense wapenexperts in het Midden-Oosten hebben al meerdere Iraanse Shaheds neergehaald met interceptors, meldde BBC Ukraine afgelopen weekend.

De Oekraïense militair analist Oleksandr Kovalenko van denktank Sprotyv sprak met RAAM over het werk van de interceptor-experts. Ze leiden lokaal personeel op om de Oekraïense luchtverdediging te gebruiken en denken ook mee over de integratie van interceptordrones in het bredere systeem van luchtverdediging. De experts berekenen ook hoeveel interceptors elk land idealiter zou moeten importeren om zijn luchtruim effectief te verdedigen tegen Shahed-drones. Op basis daarvan kunnen er bestellingen worden geplaatst in Oekraïne.

Andere oorlog, dezelfde drones

Dat dezelfde luchtverdediging zowel in Oekraïne als in het Midden-Oosten kan worden gebruikt, komt omdat Iran nagenoeg dezelfde drones gebruikt als Rusland. De Shahed-136-drone, met een lengte van 3,5 meter en een spanwijdte van 2,5 meter, werd eerst door Iran ontwikkeld en vervolgens naar Rusland geëxporteerd. Inmiddels bouwt Rusland ze zelf, onder de naam Geran-2.

Een Russische Shahed drone, tentoongesteld in een museum voor militaire geschiedenis, vlak buiten Kyiv. Foto: Chris Colijn

‘Er kan een andere gevechtskop op zitten of een ander detail veranderen, maar fundamenteel lijken ze in hun kenmerken erg op elkaar’, vertelt Kovalenko. Hij wijst op één belangrijk verschil: ‘De Russen passen hun Shaheds voortdurend aan.’ Oekraïne moet steeds alert zijn op nieuwe veranderingen.

‘Als het de Russen lukt om een effectieve aanpassing door te voeren, dan rapporteren ze dit aan de Iraniërs, die het dan op hun beurt kunnen integreren in hun eigen Shaheds’, gaat Kovalenko verder. ‘In het afgelopen jaar gebruikte Rusland meer dan dertig verschillende varianten van de drone. Uiterlijk zien ze er identiek uit, maar wat verandert is de inhoud: een andere explosieve lading, motor, brandstofsysteem, besturingssysteem, antennes of andere microchips.’

Chris Colijn

Journalist in Kyiv

Chris Colijn woont en werkt in Kyiv als correspondent voor Kennisplatform RAAM, RTL Nieuws en BNR Nieuwsradio.

Tijd voor export

Interceptors zijn voor Oekraïne een uitstekend eerste exportproduct. Het gaat hier om een verdedigingsmiddel dat in Oekraïne elke dag wordt gebruikt en zijn effectiviteit al heeft bewezen. Ze zijn goedkoop en ze worden al op grote schaal geproduceerd. Daarnaast kunnen fabrikanten het geld goed gebruiken om te herinvesteren in de verdere ontwikkeling van hun luchtverdediging. Dat is nodig om de effectiviteit van interceptors te verhogen, maar ook om in te spelen op de constante modificaties die Rusland aanbrengt in zijn drones.

Omdat Oekraïne zelf interceptors nodig heeft, is het belangrijk dat er niet te veel worden geëxporteerd. President Zelensky zei onlangs dat zijn land ongeveer 2.000 interceptors per dag kan produceren — en dat lijkt min of meer realistisch. Het grote wapenbedrijf Wild Hornets zegt bijvoorbeeld dat het elke maand meer dan tienduizend van zijn STING interceptors produceert. Dan zijn er nog producenten zoals General Tsjeresjnja (Generaal Kers), TAF Industries en Skyfall, die allemaal hun eigen producten op de markt brengen. De voorraad van interceptors lijkt dus groot genoeg om een deel te kunnen exporteren.

Vanuit de Oekraïense wapenindustrie klinkt al lange tijd een roep om de wapenexport toe te laten, en sinds afgelopen jaar zegt de Oekraïense overheid open te staan voor ‘gecontroleerde export’. Het woord ‘gecontroleerd’ is hier belangrijk. De overheid wil voorkomen dat de verkoop ten koste gaat van de behoeften van de Oekraïense strijdkrachten en wil ook zeggenschap over waar Oekraïense wapens terechtkomen.

De overheid wil voorkomen dat de verkoop ten koste gaat van de behoeften van de Oekraïense strijdkrachten en wil ook zeggenschap over waar Oekraïense wapens terechtkomen

Er zitten voor Kyiv meerdere voordelen aan deze export. Ten eerste is het een uitgelezen kans om aan de wereld — inclusief Amerika — te laten zien hoe geavanceerd Oekraïense technologie is geworden. Ten tweede wint Oekraïne met de export van wapens aan internationaal aanzien. Het land laat zien dat het in militair opzicht steeds beter op eigen benen kan staan, dat het niet totaal afhankelijk is van materieel dat haar bondgenoten doneren. Oekraïne kan met deze export ook zijn bondgenootschappen versterken in het Midden-Oosten. Ten derde is de verkoop van wapens een manier om inkomsten te genereren, zowel voor de staat als voor bedrijven. Oekraïne wil steeds onafhankelijker worden van de onberekenbare buitenlandse steun, en de export van wapens brengt het land een stapje dichter bij dat doel.

‘Elke succesvolle drone-interceptie in het Midden-Oosten is een directe advertentie voor het Oekraïense militair-industriële complex, dat nieuwe investeringen aantrekt’, schrijft de eerder genoemde Valeri Zaroebin van Bluebird Tech. Hij schrijft over een potentieel van miljarden dollars aan potentiële inkomsten voor de Oekraïense staat en voor bedrijven.

Oekraïne probeert het maximale te halen uit de verkoop van haar interceptors. Zelensky is op zoek naar een deal om interceptors te ruilen voor de felbegeerde PAC-3-raketten die Oekraïne gebruikt voor haar Patriot-luchtafweersystemen. Het is de ‘gouden standaard’ voor verdediging tegen Russische ballistische raketten. Trump heeft voorlopig geen oren naar de creatieve deal van Zelensky, al suggereren sommige media dat er wel contact is tussen de Verenigde Staten en Oekraïne over interceptors. ‘We hebben hun hulp niet nodig bij de verdediging tegen drones’, zei de Amerikaanse president eerder deze maand in gesprek met Fox News. Mogelijk is een afspraak met Israël nog wel mogelijk. ‘Netanyahu heeft wat ik nodig heb en ik heb wat hij nodig heeft’, zei Zelensky eerder deze maand.

Landen die geen geavanceerde luchtverdedigingssystemen kunnen bieden, zullen de interceptors naar alle waarschijnlijkheid gewoon kopen.

Verkoop nog niet gestart

Maar zover is het nog niet, want voordat Oekraïense bedrijven hun interceptors kunnen verkopen, moeten ze eerst exportlicenties krijgen. Hoewel alles wijst op een aanstaande export van interceptors, is er nog geen enkele licentie afgegeven.

The Kyiv Independent meldt dat de situatie zorgt voor steeds meer spanning tussen wapenfabrikanten en de federale overheid. BBC Ukraine sprak met meerdere interceptorfabrikanten, die zeggen dat ze tientallen aanbiedingen op zak hebben om hun producten te verkopen. In het Midden-Oosten kunnen de producenten ook nog eens een hogere prijs vragen dan binnen Oekraïne. Het is onduidelijk waarom de overheid geen licenties afgeeft. Minstens twee grote fabrikanten hebben een aanvraag ingediend, maar die blijven op een bureau liggen.

Producenten zijn bang dat Oekraïne de boot mist. Met elke dag dat de export verder vertraagd raakt, lopen Oekraïense wapenproducenten inkomsten mis. Dat vermindert vervolgens ook hun capaciteit om door te groeien en nieuwe producten te ontwikkelen die ook weer in Oekraïne worden gebruikt. De Verenigde Staten hebben al 10.000 eigen interceptordrones naar het Midden-Oosten gestuurd. Deze zijn weliswaar duurder dan Oekraïense interceptors, maar zijn ook getest in Oekraïne. Dus als Oekraïne niet snel begint met exporteren, vullen de Verenigde Staten dat gat.

Producenten zijn bang dat Oekraïne de boot mist: met elke dag dat de export verder vertraagd raakt, lopen Oekraïense wapenproducenten inkomsten mis

Oppositieparlementslid Halyna Jantsjenko legt de schuld in gesprek met Radio NV bij Zelensky. Ze legt uit dat hij een zo gunstig mogelijke deal wil sluiten door interceptors voor Patriots te ruilen, maar ze mist ‘een zekere mate van transparantie en duidelijkheid, duidelijke communicatie van de overheid naar de markt, naar de sector en naar de Oekraïense wapenproducenten’. Ze mist vooral heldere communicatie over waarom het afgeven van exportlicenties zo lang duurt. Jantsjenko wijst verder op het belang van een gelijk speelveld: het kan niet zo zijn dat sommige bedrijven een voorkeursbehandeling krijgen en wél mogen exporteren, terwijl andere bedrijven achterblijven. Corruptie ligt op de loer, ook bij dit dossier.