Oekraïense aanvalsdrones zorgen voor grote problemen bij de Russische aanvoerlijnen. In hoeverre kan die strategie het verschil maken in de oorlog? Peter Schrijver, luitenant-kolonel bij Koninklijke Landmacht en PhD-onderzoeker aan de Nederlandse Defensie Academie, duidt en nuanceert de recente berichtgeving.
Kaart van het aan Rusland gelieerde Telegramkanaal 'Rybar' die de Oekraïense drone-operaties in beeld brengt die de Russische logistiek op de wegen in het zuiden van Oekraïne verstoren. Beeld: Rybar
Afgelopen weekend dook een opvallend getal op in de berichtgeving over Oekraïense droneoperaties in het zuidelijke frontgebied: tot 150.000 Russische militairen zouden vastzitten in een steeds kleiner wordende bevoorradingsval. Daarbij viel zelfs het woord ‘omsingeling’.
Het getal klinkt indrukwekkend, maar het woord 'omsingeling' lijkt overdreven. Het beschikbare bewijs laat (nog) niet zien dat daar sprake van is. Een neutralere vaststelling zou zijn: Oekraïense aanvalsdrones raken dag in dag uit, in toenemende aantallen, het logistieke verkeer op de snelwegen die het Russische zuidelijke front en de Krim van voorraden voorzien.
Logistieke lockdown
In de berichtgeving op sociale media over de Oekraïense acties lopen drie begrippen vaak door elkaar: verstoring, interdiction (het langdurig verhinderen van bevoorrading) en omsingeling. Verstoring verhoogt de kosten en drukt het tempo van bevoorrading. Interdiction ('ontzegging') verhindert logistieke ondersteuning gedurende een langere periode. Omsingeling is het fysiek isoleren van een strijdmacht.
De centrale stelling in de YouTube-video van Jason Jay Smart gooit de drie begrippen op één hoop. Wat Oekraïense strijdkrachten in het zuidelijke frontgebied lijken uit te voeren, kan beter worden omschreven als aanhoudende logistieke uitputting: druk die de Russische bevoorradingscapaciteit aantast en de kosten opvoert, zonder deze vooralsnog volledig af te snijden. De vraag is wanneer verstoring overgaat in interdiction, en of die grens inmiddels is overschreden.
De intentie wordt in elk geval openlijk uitgesproken. Mychajlo Fedorov, de Oekraïense minister van Defensie, kondigde afgelopen week een ‘logistieke lockdown’ van het Russische leger aan en gaf opdracht de aanvallen over middellange afstand verder op te schalen, op dieptes van vijftig tot tweehonderd kilometer achter de frontlijn.
Beproefd recept
Nieuw is de strategie allerminst. De huidige campagne tegen Russische achtergebieden vormt al lange tijd een belangrijk onderdeel van de operaties van de Oekraïense strijdkrachten. In juli 2022 troffen aanvallen met het High Mobility Artillery Rocket System (HIMARS) op één dag twee Russische divisiehoofdkwartieren in het zuidoosten. Daarbij zouden negen kolonels zijn omgekomen. De aanvallen dwongen de Russische commandostructuur en munitieopslag uit te wijken tot verder van het front vandaan. Dat bemoeilijkte de logistiek en drukte het operationele tempo.
In de loop van 2023 en 2024 creëerden first person view-drones (FPV-drones) een 'kill zone' van ongeveer tien kilometer. Zware vrachtwagens maakten steeds vaker plaats voor motorfietsen, quads en op sommige plaatsen zelfs lastdieren. De kill zone dijde geleidelijk verder uit, dankzij nieuwe aanvalsdrones voor middellange afstand (zoals de FP-2), relaisdrones en satellietverbindingen.
Tijdens de winter van 2024 op 2025 deed de Russische drone-eenheid Rubikon in de regio Koersk precies hetzelfde tegen Oekraïense aanvoerlijnen, als wat Kyiv nu doet in het zuidelijke frontgebied. Terwijl Oekraïense troepen Russisch grondgebied bezetten, bestookten Rubikon-operators met glasvezelgestuurde drones de wegen achter de Oekraïense linies. Voertuigen die munitie, brandstof en voedsel aanvoerden werden systematisch aangevallen. De bevoorradingsroutes werden schaarser, trager en duurder, en uiteindelijk moesten de Oekraïense troepen zich terugtrekken door tekorten. Zelfde methode, zelfde logica, maar dan in omgekeerde richting. Droneaanvallen op logistieke lijnen zijn geen zuiver Oekraïense innovatie.
Vizier op verkeersaders
De huidige Oekraïense strategie is het best zichtbaar op de wegen. Het aantal vastgestelde aanvallen op Russische voertuigen in het achterland nam toe van slechts een handvol incidenten in januari 2026 tot ongeveer 125 in mei. De onderzoeker die deze gegevens verzamelt, erkent overigens dat dit waarschijnlijk een onderschatting van het werkelijke aantal is. Een groot deel van het publiek beschikbare bewijsmateriaal is afkomstig van dit ene openbronproject, dus voorzichtigheid is geboden bij het overnemen van deze informatie.
De Oekraïense aanvallen concentreren zich op enkele belangrijke verkeersaders die het zuidelijke front voor Rusland bevoorraden. BBC Verify bevestigde afgelopen week ten minste veertien incidenten waarbij voertuigen met voedsel, brandstof en munitie werden getroffen op routes die Rusland verbinden met de Krim en de bezette gebieden in het zuiden van Oekraïne.
Plekken waar Oekraïne toesloeg op de grote wegen in Zuid-Oekraïens bezet gebied. Concentraties van aanvallen zijn zichtbaar rond belangrijke plaatsen als Marioepol, Melitopol en Berdjansk (onder midden). Beeld: Clément Molin
De Hornet-drone is uitgegroeid tot het kenmerkende wapen voor die aanvallen. Vooral de software maakt het verschil. Dankzij visuele navigatie en algoritmen voor doelherkenning kan de drone zelfstandig voertuigen vinden en aanvallen uitvoeren op afstanden van vijftig tot honderdvijftig kilometer achter de frontlijn, zonder afhankelijk te zijn van satellietnavigatie.
Daarmee vervalt een voor de hand liggende elektronische tegenmaatregel. De communicatiefrequenties van de drone zijn afgestemd op bandbreedtes die ook voor Russische radioverbindingen worden gebruikt. Het verstoren van de drone (jamming) betekent dus ook het verstoren van eigen communicatie. Starlink-terminals, mesh-netwerken en tegenwoordig zelfs ballonnen vergroten het bereik van de Hornet nog verder.
Maandenlang werden Russische radars, communicatieknooppunten en luchtafweersystemen aangevallen als onderdeel van de onderdrukking van vijandelijke luchtverdediging
Naast tempo speelt schaal een cruciale rol. Swift Beat, een onderneming gesteund door voormalig Google-topman Eric Schmidt, produceert de drones op grote schaal. Meer dan vijfentwintig eenheden binnen de Oekraïense Onbemande Strijdkrachten (USF), de militaire inlichtingendienst HUR, de veiligheidsdienst SBU, de Speciale Operatietroepen (SOF) en het Korps Mariniers zetten inmiddels aanvalsdrones in.
De aanvallen rusten bovendien op geduldige voorbereiding. Maandenlang werden Russische radars, communicatieknooppunten en luchtafweersystemen aangevallen als onderdeel van de onderdrukking van vijandelijke luchtverdediging (SEAD), voordat de diepere aanvallen op de logistiek begonnen. Rond Melitopol werden elektriciteits- en telecommunicatienetwerken verstoord om de lokale luchtverdediging te verzwakken. Ook spoorwegen en maritieme verbindingen worden getroffen, onder meer via aanvallen op de veerdiensten bij Kertsj en havenkranen in Berdjansk.
De prijs van aanpassing
De Russische bezettingsautoriteiten passen zich aan. Konvooien verplaatsen zich nu vaker ’s nachts en worden begeleid door mobiele vuursteunteams. Magazijnen die vroeger zestig tot tachtig kilometer achter het front lagen, zijn verder naar achteren verplaatst; sommige zelfs over de grens naar Rusland zelf.
Op langere termijn probeert Moskou het probleem structureel te omzeilen. Er wordt gewerkt aan een pijpleiding van Rostov richting Donetsk, uitbreiding van het wegennet en een omleidingsproject dat waarschijnlijk niet vóór 2028 gereed zal zijn.
Elke maatregel heeft echter een prijs. Hoe verder depots van het front verwijderd raken, hoe langer elke bevoorradingsrit duurt. Een route waarop vier retourritten per dag mogelijk waren bij een afstand van vijftig kilometer, levert bij een afstand van honderd kilometer nog slechts twee retourritten op. De dagelijkse capaciteit halveert daarmee. Berichten dat chauffeurs van brandstoftransporten ritten naar bezette gebieden weigeren, zelfs bij salarissen van ongeveer tweehonderdduizend roebel, suggereren dat de druk ook de mensen bereikt die de logistiek daadwerkelijk uitvoeren.
Brandstoftekorten op de Krim
Op de Krim zijn de gevolgen het duidelijkst zichtbaar. Volgens Meduza hebben tankstations op het schiereiland de verkoop beperkt tot ongeveer twintig liter per klant en zijn sommige stations zonder brandstof komen te zitten. De autoriteiten van Sebastopol erkenden eind mei tekorten aan de belangrijkste brandstofsoorten.
Een vrachtwagen met voedselvoorraden reed op 29 mei jl. op een mijn nabij Berdjansk. Foto: Telegramkanaal Трасса Р-280 «Новороссия» АвтоКлуб
Beide kampen interpreteren deze ontwikkelingen verschillend. Russische functionarissen stellen dat de verstoringen worden overdreven. Jevgeni Balitski, het hoofd van de bezettingsmacht in de regio Zaporizja, sprak van een poging om de ‘illusie van een blokkade’ te creëren. De regionale minister van Transport van de bezettingsmacht hield vol dat de belangrijkste weg gewoon functioneerde. Oekraïense functionarissen zien de brandstoftekorten juist als bewijs dat de Russische bevoorrading achteruitgaat.
De Krim is voor Rusland van disproportioneel symbolisch belang, waardoor bevoorradingsproblemen er extra in het oog springen. Het schiereiland is echter niet per se een maatstaf voor alle bezette gebieden. Het Russische Telegramkanaal Rybar waarschuwt eveneens dat de effecten van de Oekraïense aanvallen niet alleen kunnen worden afgelezen uit de brandstoftekorten op de Krim.
Waar ligt de grens?
Daarmee komen we terug bij de vraag wanneer verstoring van de logistiek overgaat in interdiction. Dat vereist namelijk dat bevoorrading gedurende langere tijd daadwerkelijk wordt afgeknepen en dat dit directe impact heeft op de strijd aan het front, in plaats van alleen op de planning van konvooien.
Volgens Russische bronnen dragen zowel de Hornet als FPV-drones relatief kleine explosieve ladingen. Doorgaans vernietigen ze hooguit individuele voertuigen. Dat hindert de logistieke doorstroming, maar verbreekt niet meteen het hele aanvoernetwerk.
Het hierboven genoemde voorbeeld van de Oekraïense bezetting van Koersk en de Russische bestrijding daarvan biedt inzicht. De Russische methode van het aanvallen van logistiek bleek effectief, maar werkte in samenspel met gelijktijdige druk op de frontlijn. De Oekraïense terugtrekking kwam niet louter en alleen door drones tot stand.
Aanvoerlijnen onder vuur, maar nog niet afgesneden
Op basis van het huidige bewijs is de Oekraïense strategie in het zuiden het best te interpreteren als verstoring van de logistieke lijnen, die weliswaar op specifieke knelpunten neigt naar interdiction. Van een grootschalige omsingeling van '150.000 Russische militairen' is nog geen sprake.
De vraag die boven de markt blijft hangen is hoe veel verder Oekraïne het effect van deze operaties nog kan oprekken. Drie factoren zullen daarvoor bepalend zijn: hoe lang kan Kyiv het huidige aanvalstempo volhouden met de middelen die het heeft; hoeveel verstoring van de zuidelijke logistieke routes tolereert Moskou nog voor het de zaken structureel anders gaat aanpakken; en kan gelijktijdige druk op zowel weg- als spoorverbindingen iets teweegbrengen wat druk op een van die twee afzonderlijk niet voor elkaar krijgt?
Dit artikel is op de persoonlijke Substack van Peter Schrijver ook te lezen in het Engels.
10 jaar RAAM: wij hebben uw hulp nodig
In 2026 bestaat RAAM 10 jaar. Het is geen vanzelfsprekendheid dat we blijven voortbestaan. Daarvoor hebben we uw hulp nodig. Met uw giften kunnen wij auteurs een bescheiden honorarium betalen, onderzoek doen en Kennisplatform RAAM overeind houden. Wij zijn een ANBI: uw gift is aftrekbaar van de belasting.
