Benzinerantsoenen, afgezegde vakanties en het constante gevaar van Oekraïense aanvallen: het hoogseizoen op de door Rusland bezette Krim is veranderd in een beproeving. De droom van het 'Las Vegas aan de Zwarte Zee' is voorbij. Dénis van Vliet schetst hoe het schiereiland afgesloten raakt van de buitenwereld.

Het hoofd van de bezette Krim, Sergej Aksjonov, kondigt op 21 juni in een korte videoboodschap aan dat de verkoop van brandstof wordt stopgezet, behalve aan vitale voorzieningen en de veiligheidsdiensten. Bron: X

Ken je die van die Moskouse die naar de Krim op vakantie ging? Geen grap. Katerina en haar man huurden in Moskou een auto en reden daarmee naar Soedak, een populaire badplaats zo'n 150 kilometer na de Krimbrug. Bij aankomst bleek benzine alleen op rantsoen: twintig liter per persoon. De dag erna werd het erger: er waren opeens benzinebonnen nodig, maar bij het crisisnummer nam niemand op. 'Volkomen onduidelijk hoe we van de Krim af moeten komen,' schreef ze in het Telegramkanaal van BFM. De auto moest terug, maar hoe ze wegkwam, is niet bekend.

Katerina is niet de enige. Op sociale media staan de klachten van vakantiegangers in de rij.

Oekraïne voert een systematische campagne om het in 2014 door Rusland geannexeerde schiereiland te isoleren: de afgelopen weken werden bruggen, olieterminals en veerboten bestookt. Op maandag stond de haven van Kertsj in brand en werd de veerboot Panagia getroffen. Gouverneur Sergej Aksjonov trok de meest drastische conclusie: burgers mogen niet meer tanken. Hij kondigde ook aan dat alle kindervakantiekampen tot 1 september gesloten blijven. Het schiereiland gold al in de Sovjettijd als dé bestemming voor kindervakantiekampen – een traditie van vele decennia. Voor het eerst worden ze afgelast.

Wat betekent de chaos voor het toerisme – de belangrijkste inkomstenbron van het schiereiland, nu het hoogseizoen net begonnen is? En hoe ziet het leven er voor de gewone burger op de Krim uit?

‘Je komt er niet meer weg’

Toerisme is de ruggengraat van de Krimse economie: goed voor zo'n 7 procent van het regionale bbp. De regio is daarmee na Altaj en Dagestan het meest afhankelijk van de toerismesector. Circa 100.000 mensen werken er direct in – één op de achttien inwoners, één op de zes gezinnen trekt er inkomsten uit. Na de annexatie droomde Poetin hardop van een nieuw Las Vegas aan de Zwarte Zee: de Krim werd aangewezen als vijfde gokzone van Rusland, megacasino's zouden in 2019 opengaan. Ze kwamen er nooit, maar het toerisme floreerde desondanks – tot de grootschalige invasie van 2022 het bezoekersaantal deed kelderen: van 9,5 miljoen in 2021 naar ruim 6 miljoen in de jaren daarna.

2026 beloofde het jaar van herstel te worden. Die hoop werd ingegeven door het relatief rustige 2025, waarin gesprekken over een einde van de oorlog de druk op het schiereiland tijdelijk verminderden. Experts voorspelden 7,2 tot 7,5 miljoen toeristen, zo'n 13 tot 14 procent meer dan het jaar ervoor. Hotels en sanatoria waren druk met verbouwingen, seizoenskrachten werden geworven. Dat was buiten Oekraïne gerekend.

Het Zwaluwnest bij Jalta, het bekendste kasteel van de Krim en icoon van het Russische zomertoerisme. Dit jaar blijven de toeristen weg. Foto: Dmitry Bogatyrev on Unsplash

Sommige hotels probeerden het seizoen nog te redden met een opmerkelijke actie: een spa-hotel in Saki, een kuuroordstadje aan de westkust, beloofde gasten gratis benzine – tien liter bij twee nachten, twintig liter bij drie of meer. Vier dagen later moest de actie worden gestaakt. De benzine was op, en dat ontging ook de rest van Rusland niet: de annuleringen stroomden binnen. 'Mensen zeggen: je komt er toch niet meer weg', zegt Vitaly, die een hotel runt in Jevpatorija, een naburige badplaats, tegen Novaja Gazeta. 'En gelijk hebben ze.' De annuleringsgolf is ongekend.

Een spa-hotel in Saki, een kuuroordstadje aan de Krimse westkust, beloofde gasten gratis benzine – tien liter bij twee nachten, twintig liter bij drie of meer

Het culturele leven is eveneens stilgevallen. Vliegen kan er al niet meer sinds 24 februari 2022, toen de luchthaven van Simferopol sloot op de dag van de Russische invasie. Sindsdien is de auto de enige serieuze optie - maar ook die wordt steeds moeilijker door de brandstofschaarste. Tavrida.ART, het grootste kunstfestival van Rusland, werd verplaatst naar Jekaterinenburg. De zomerconcerten van zanger Trofim in Kertsj, Jalta, Simferopol en Sebastopol zijn geannuleerd. De viering van de jaarlijkse stadsdag van Sebastopol werd uitgesteld, alle straatevenementen in de stad zijn sinds deze week verboden.

Hamsteren

Maar waar de isolatie het toerisme treft, raakt zij ook de gewone bewoners; in hun dagelijks leven, hun vervoer, hun boodschappen.

Ten eerste is daar de brandstofcrisis. Philipp uit Sebastopol heeft zijn auto de tuin in gereden. 'Ik heb nog twintig liter, die bewaar ik voor een noodgeval. Naar mijn werk ga ik met de fiets,' zegt hij tegen Pointmedia, een onafhankelijk Russisch onderzoeksplatform, opgericht door journalisten die Rusland hebben verlaten. Zijn vriend Artjom is hem gevolgd: vrijwel iedereen in zijn omgeving is overgestapt op de fiets of het openbaar vervoer, dat inmiddels propvol staat. De wegen zijn leeg. Wie toch wil tanken, staat zes tot tien uur in de rij – sommigen beginnen 's nachts om twee uur. Op de zwarte markt gaat benzine voor het dubbele of drievoudige van de normale prijs.

Ten tweede het hamsteren. In supermarkten in Simferopol werd suiker, boekweit, rijst, pasta en zout in paniek opgekocht. 'De producten werden in een oogwenk weggehaald bij de Auchan,' zegt Pavel, die zijn achternaam liever niet noemt, tegenover de Russischtalige editie van de BBC. De enige vestiging in de stad was in korte tijd leeg. Hij merkt wel op dat in gewone winkels producten nog wel te krijgen zijn. Winkels beperken de verkoop tot drie kilogram graan of suiker per persoon. Kleine winkels sluiten omdat leveringen uitblijven. Prijzen stegen met 17 tot 25 procent.

Ten derde is er sinds kort een soort avondklok van kracht in Sebastopol. Winkels en cafés moeten om 20.00 uur dicht. Het openbaar vervoer rijdt alleen tussen 5.30 en 21.00 uur. De straatverlichting is uitgeschakeld. Auto-veerboten varen niet meer uit. De autoriteiten waarschuwen voor mogelijke stroomuitval, meldt Radio Svoboda.

En dan is er nog Belogorski, een district in het binnenland van de Krim. Daar verschenen de afgelopen weken paardentaxi's, zegt Eskender Bariev van het Krimtataars Informatiecentrum, een organisatie die de situatie op het bezette schiereiland van buitenaf monitort. Een vervoermiddel dat op het schiereiland al meer dan een eeuw niet meer serieus werd ingezet, is volgens hem terug van weggeweest. Het vervoer op de Krim, ooit droombestemming voor miljoenen Russische vakantiegangers, draait lokaal weer op ouderwetse paardenkrachten. Beelden van zo'n paardentaxi in Simferopol doken op op de Facebookpagina van Charter97, een Belarussisch onafhankelijk nieuwsplatform dat opereert vanuit ballingschap.

Een paard-en-wagen rijdt zij aan zij met een Škoda op een stadsweg op de Krim. Door de brandstofschaarste zijn paardentaxi's teruggekeerd op het schiereiland. Foto: Charter97

Rusland hervolkt de Krim
Wie woont er eigenlijk op de Krim? Het schiereiland - qua oppervlakte iets kleiner dan België, met zo'n 2,5 miljoen inwoners – heeft sinds de annexatie in 2014 een ingrijpende bevolkingsverandering ondergaan. Naar schatting 500.000 tot 800.000 Russische staatsburgers vestigden zich er, terwijl tienduizenden Oekraïners en Krimtataren vertrokken. Het aandeel etnische Russen steeg van 60 naar ruim 76 procent; het aandeel Oekraïners daalde van 24 naar minder dan 8 procent.

Die cijfers geven echter een vertekend beeld. Achtergebleven inwoners werden via gedwongen 'paspoortisering' verplicht een Russisch paspoort aan te nemen, zonder dat document vervalt het recht op zorg, werk en vastgoed. Omdat het uiten van een Oekraïense identiteit is gecriminaliseerd, identificeren velen zich bij tellingen uit veiligheidsoverwegingen als Rus. Amnesty International stelt dat de werkelijke aantallen etnische Oekraïners aanzienlijk hoger liggen dan de Russische cijfers suggereren, en noemt de gedwongen demografische verandering een schending van het internationaal recht.

Filmen verboden, kritiek is landsverraad

Maar de Krimbewoners lijden ook op een andere manier onder de aanvallen: de repressie is flink opgeschroefd, in de hoop dat zo weinig mogelijk naar buiten komt van de schade die de Oekraïense aanvallen veroorzaken.

Sinds begin juni geldt een fotografieverbod. Wie luchtafweersystemen, de gevolgen van drone-aanvallen, brandstoftransporten of militaire posities filmt of fotografeert, riskeert boetes tot honderdduizend roebel. Maar de dreigementen gaan verder. Olga Koerljajeva, assistente van gouverneur Aksjonov, waarschuwde op 4 juni dat wie een brandstoftankwagen filmt en de beelden deelt – ook in een besloten chatgroep, of als bericht aan familie – vervolgd kan worden op grond van artikel 281.1 van het Wetboek van Strafrecht: hulp aan sabotageactiviteiten. Strafmaat: tien tot twintig jaar gevangenis. Minderjarigen vanaf veertien jaar zijn niet uitgezonderd.

Wie luchtafweersystemen, de gevolgen van drone-aanvallen, brandstoftransporten of militaire posities filmt of fotografeert, riskeert boetes tot honderdduizend roebel

Wie geen beelden deelt maar wél bezorgde berichten verspreidt over brandstoftekorten, stroomuitval of aanvallen, krijgt te horen dat hij de Oekraïense vijand in de hand speelt. De door Rusland ingestelde gouverneur Vladimir Saldo van Cherson, een provincie die de deels door Rusland wordt bezet, waarschuwde op 20 juni voor 'een nieuwe golf nepnieuws van de Oekraïense CIPsO' – de afkorting waarmee Russische autoriteiten elke kritische berichtgeving wegzetten als psychologische oorlogsvoering. 'Berichten over evacuatiebussen, gesloten grenzen en noodmaatregelen,' aldus Saldo. 'Allemaal leugens.'

Dénis van Vliet

Journalist

Dénis van Vliet is journalist. Hij volgt de ontwikkelingen in de (voormalige) Sovjet-Unie en Rusland al sinds zijn jeugd.

Isoleren tot het pijn doet

De Oekraïense minister van Defensie Mychailo Fedorov laat er geen misverstand over bestaan: de isolatie van de Krim is een bewuste strategie – en dit is nog maar het begin. In de eerste vier maanden van 2026 contracteerde zijn ministerie driehonderd procent meer middellange-afstandsdrones dan in heel 2025. 

'De Krim wordt geïsoleerd door drones', zei hij in een interview met het Oekraïense YouTube-kanaal Pressing. 'En in de nabije toekomst ziet het ernaar uit dat de Krim een eiland wordt.' De logistieke blokkade treft volgens hem ook het front: 'Er is een directe correlatie tussen hoe hard wij de logistiek raken en hoeveel aanvallen er aan de frontlinie plaatsvinden.'

Maar of Oekraïne daadwerkelijk militair voordeel haalt uit de aanvallen wordt betwijfeld door experts. Ruslan Leviev, oprichter van het gezaghebbende openbron-onderzoekscollectief Conflict Intelligence Team, is de meest uitgesproken scepticus. In mei telde hij 75 drone-aanvallen op de landroute naar de Krim. 'Er rijden per dag veel meer vrachtwagens dan 75,' zei hij tegen televisiezender Dozjd, het in Nederland gevestigde Russische tv-station dat zich onderscheidt door zijn onafhankelijke en kritische journalistiek.

'Waarschijnlijk worden er elke dag enkele tientallen voertuigen vernietigd, terwijl er honderden rijden.' Bovendien kunnen civiele tankwagenchauffeurs besluiten het risico niet te nemen, terwijl militairen die keuze niet hebben. 'Het militaire effect zal beperkt zijn,' aldus Leviev. 'De aanvallen zullen niet leiden tot nieuw Oekraïens strategisch initiatief, en ook niet tot een mogelijke bevrijdingsoperatie in het zuiden. Op 80 tot 100 kilometer van de frontlinie heb je daarvoor simpelweg te veel drones voor nodig.'

Psychologisch effect

Wat het succes van de huidige campagne zal zijn, en of de Oekraïense drone- en raketaanvallen de opmaat zijn naar iets groters, moet nog blijken. In 2023 mislukte een Oekraïens grondoffensief in Russische mijnenvelden, en eerdere aanvallen op de Krimbrug leverden spectaculaire beelden op, maar veranderden de situatie op de grond nauwelijks. Desondanks heeft Oekraïne een belangrijk psychologisch effect bereikt. Voor het eerst zien gewone Russische burgers, zowel de bewoners op de Krim als de stedelingen die dachten daar vakantie te vieren, de gevolgen van een oorlog die Moskou altijd ver weg heeft proberen te houden. De Krim, symbool van Poetins triomf in 2014, is geen zorgeloze vakantiebestemming meer.

De Krim, symbool van Poetins triomf in 2014, is geen zorgeloze vakantiebestemming meer

Robert Brovdi, commandant van de Oekraïense dronestrijdkrachten en beter bekend onder zijn roepnaam Magyar, noemde de Krim na de aanvallen van 21 juni 'het punt van psychologische breuk'. 'De Krim zal Moskou doen vallen,' zei hij. 'Dictaturen storten altijd plotseling in.'

Brovdi's woorden zijn die van een commandant die zijn eigen campagne verkoopt. Onderzoeker Serhij Danylov, die de stemming op het schiereiland van buitenaf volgt, signaleert een nuchterder realiteit. Bij pro-Oekraïense bewoners van de Krim groeit het vertrouwen dat Oekraïne kan terugkeren. Bij Russische kolonisten slaat de stemming om naar depressie. 'Het is de daadkracht van Oekraïne die hen het meest beangstigt,' zei Danylov tegen Radio Svoboda.