In Kyiv vond afgelopen weekend een zeldzaam protest plaats tegen burgemeester Klitsjko, die de stad al sinds 2014 bestuurt. Het is een verkozen functie, en daarom blijft hij in principe aan de macht totdat er weer verkiezingen gehouden kunnen worden. Maar er gaan steeds meer stemmen op om hem nu al te verwijderen.
Protestborden voor het stadhuis in Kyiv. Foto: Chris Colijn
‘Twaalfde ronde. Kyiv heeft verloren.’ ‘Sla Klitsjko knock-out.’ ‘Tweede schuilkelder over nog eens vijf jaar?’ Op de trappen van het stadhuis aan de Chrestsjatikstraat staan tientallen kartonnen borden in de regen. Veel ervan spelen in op de bokscarrière van de burgemeester, die de stad inmiddels twaalf jaar bestuurt. Een Engelstalig bord is sarcastisch: ‘Waarom zijn jullie boos op Klitschko? Hij heeft niks gedaan.’
Op deze druilerige zaterdagmiddag kwamen enkele honderden demonstranten bijeen om het ontslag van burgemeester Vitali Klitsjko te eisen. Het protest was op sociale media groots aangekondigd, maar de opkomst viel uiteindelijk wat tegen. Er waren ook tegendemonstranten, met borden als ‘Klitsjko is onze burgemeester’ en ‘Zelensky-maffia, handen af van Klitsjko’, meldt nieuwssite Babel.
Burgemeester onder druk
Toch staat de voormalige bokskampioen zwaar onder druk. Hij zou de hoofdstad onvoldoende hebben voorbereid op de winter, en dat komt bovenop langslepende zorgen over gebrekkige infrastructuur en de besteding van overheidsgeld. Het protest vloeit ook voort uit eerdere demonstraties in de wijk Teremky, waar volgens activisten onnodig veel natuur sneuvelt voor de aanleg van een warmtepijpleiding. Daar raakten bij confrontaties met de politie meermaals demonstranten gewond.
Klitsjko wegsturen is lastig. Lokale verkiezingen zijn in oorlogstijd uitgesloten, en Zelensky kan hem alleen als hoofd van het stadsbestuur ontslaan. Burgemeester blijft hij dan alsnog. Het enige precedent voor het ontslag van een burgemeester is Odesa, waar Zelensky vorig jaar burgemeester Gennadi Troechanov zijn staatsburgerschap afnam, omdat die stiekem een Russisch paspoort had. Zelf lijkt Klitsjko voorlopig niet van plan de handdoek in de ring te gooien.
Wie bestuurt Kyiv?
Klitsjko is niet alleen de verkozen burgemeester, maar sinds 2014 ook hoofd van het stadsbestuur (KMDA), dat onder de nationale overheid valt. Daarnaast heeft Kyiv sinds de grote invasie een militaire administratie (KMVA), die sinds juli waarnemend wordt geleid door Andrij Tkatsjov. Die gelaagde structuur leidt geregeld tot discussie over wie waarvoor verantwoordelijk is, zoals afgelopen winter over het ijsvrij houden van de straten, waar RAAM eerder een artikel over publiceerde.
Geen glazen bushokjes, maar schuilkelders
‘Misschien een schuilkelder, en niet een glazen bushokje?’, staat op een protestbord. ‘Vijfde jaar van de oorlog. Eén schuilkelder, en een berg gejatte poen’, leest een ander bord.
Bijna vijf jaar na het begin van de grote Russische invasie is het tekort aan schuilplaatsen in Kyiv nog altijd groot. Van de 4.385 schuilplekken in de stad is bijna negen op de tien een zogeheten eenvoudige schuilplaats, meestal een vochtige kelder of parkeergarage onderin een flatgebouw. Het stadsbestuur zegt zelf nog minstens 620 mobiele en 7.894 gewone schuilplaatsen nodig te hebben. In september beloofde Klitsjko ‘40 tot 50’ mobiele schuilplaatsen bij bushaltes, waarvan de eerste binnen een maand zouden staan. Begin oktober waren het er vier, allemaal betaald door particuliere donateurs.
Terwijl de eerste mobiele schuilkelders worden geplaatst, gaat het online over een nieuw glazen bushokje in de wijk Loekjanivka. Dat is een van de zwaarst getroffen delen van Kyiv, omdat daar de grote wapenfabriek Artem staat, in 1965 gebouwd door de Sovjets en nu regelmatig het doelwit van Russische raketten. De kans is groot dat het bushokje in de komende maanden wordt verwoest door een raket of drone. De halte werd al snel beklad met graffiti: ‘KLITSJKO – LUL’.
Підписник приніс оновлення Лук'янівської зупинки 🥊 https://t.co/zNyGjie2Hu
— Дімасик вже не в ЗСУ (@deemasseek) October 14, 2026Klitsjko beticht van incompetentie
‘We hebben iemand nodig die de leiding neemt. Hij is geen leider, snap je? Hij snapt het gewoon niet. Hij is dom, maar hij heeft de leiding over Kyiv’, zegt demonstrant Tamara tegen RAAM.
Demonstrant Jevhen noemt onder meer het openbaar vervoer als een groot probleem. Een ritje met metro of bus werd deze zomer bijna vier keer zo duur: van 8 hryvnia (16 eurocent) naar 30 hryvnia (60 eurocent). Een behoorlijke klap in een stad waar het gemiddelde salaris rond de 49.000 hryvnia (980 euro) ligt. En dat terwijl eerder dit jaar bekend werd dat 137 miljoen hryvnia (2,7 miljoen euro) was verduisterd bij het transport van metrowagens die Warschau aan Kyiv had geschonken.
‘Er zijn duidelijk lekken waardoor allerlei middelen verdwijnen’, zegt Jevhen. ‘En nog over de metro: daar schuilen we allemaal voor de raketten, we kunnen nergens anders heen. De toiletten in de metrostations [waar tienduizenden mensen hele nachten schuilen tijdens raketaanvallen, red.] zijn een regelrechte ramp. Zoiets heb ik voor het laatst in 1999 gezien, toen ik nog op school zat. Die toiletten laten heel duidelijk zien hoe de overheid erover denkt.’
‘Ik wil gewoon een normaal leven leiden, in een veilige schuilplaats kunnen zitten en er niet aan hoeven denken dat er bij ons iemand aan de macht is wiens hoofd kapot is geslagen in zijn vorige carrière. Deze man kan niet eens twee woorden aan elkaar rijgen. Iedereen, zelfs de plas waarin ik nu sta, zou de stad beter besturen dan die vent’, zegt Jevhen, terwijl het steeds harder begint te regenen.
‘Ik wil gewoon een normaal leven leiden, in een veilige schuilplaats kunnen zitten en er niet aan hoeven denken dat er bij ons iemand aan de macht is wiens hoofd kapot is geslagen in zijn vorige carrière'
Vertrekken of blijven?
De burgemeester oogstte deze maand kritiek toen hij, voor het tweede jaar op rij, suggereerde dat inwoners van Kyiv deze winter maar beter elders kunnen doorbrengen, als ze bijvoorbeeld vrienden of familie hebben in het westen van Oekraïne. Maar een volledige evacuatie wil hij koste wat kost vermijden. ‘Het beste scenario voor Poetin is dat we allemaal vertrekken en onze lege steden en ons land aan hem overdragen’, zei hij in gesprek met persbureau AFP.
Het is een van de vele voorbeelden van gebrekkige communicatie: enerzijds raadt hij burgers aan om te vertrekken, en in hetzelfde gesprek zegt de burgemeester dat een leegloop precies is wat Poetin wil. Volgens demonstranten heeft Klitsjko niet genoeg gedaan om de stad deze winter leefbaar te houden.
‘In deze uiterst moeilijke periode is het belangrijk dat mensen in Kyiv blijven en niet vertrekken’, zegt demonstrant Larysa. ‘Daarvoor moeten hun basisbehoeften worden vervuld, zodat ze kunnen werken, belasting kunnen betalen en hun gezin kunnen onderhouden.’
‘We hebben al een heel strenge winter achter de rug, waarin het stadsbestuur niets ondernam’, zegt een mannelijke demonstrant die anoniem wil blijven. ‘We zaten soms twee, drie dagen achtereen zonder licht en verwarming. En deze lente en zomer zijn er geen voorbereidingen zichtbaar geweest. Bij ons begon de stroom uit te vallen toen het buiten 20 graden boven nul was. Wat gebeurt er dan als het 20 graden onder nul is? Gaan we dan in onze appartementen zitten bevriezen?’
Enerzijds raadt Klitsjko burgers aan om te vertrekken, en in hetzelfde gesprek zegt de burgemeester dat een leegloop precies is wat Poetin wil
‘Als er echt iets is gedaan, zeg dan wat. Als die communicatie [vanuit de gemeente] ontbreekt, is er kennelijk niets om over te rapporteren. Daarom willen we dat Klitsjko vertrekt.’
Ondertussen blijft het beschikbare budget liggen. Volgens het ministerie van Financiën had Kyiv voor 2026 ruim twee miljard euro beschikbaar voor de voorbereiding op de winter. Op 1 september was daarvan slechts 51 procent gebruikt.
Klitsjko reageert
Vanwege alle kritiek moest de burgemeester op 14 oktober in het parlement tekst en uitleg geven. In zijn toespraak wees hij op de generatoren die de stad heeft aangeschaft, en op de energiecentrales 5 en 6, die dit jaar vaker zijn getroffen dan ooit: bijna vijftig keer, tegen negentien keer in 2025.
Ook wees hij naar de nationale overheid: ‘Kyiv is het hart van de staat, dat de vijand probeert te vernietigen. Maar niet minder angstaanjagend zijn de politici die precies hetzelfde doen.’ Klitsjko heeft al jarenlang een zeer moeizame relatie met Zelensky en de centrale overheid. Voor zover bekend heeft de burgemeester sinds het begin van 2022 niet met de president gesproken. ‘Men probeert het lokale zelfbestuur te vernietigen, door bestuurders op basis van absurde beschuldigingen uit hun functie te zetten en hen met strafzaken te intimideren.’
Protestborden voor het stadhuis in Kyiv. Foto: Chris Colijn
Ruzie tussen Zelensky en Klitsjko
President Zelensky sprak zich deze maand uit over de problemen in Kyiv. ‘Medio oktober ligt de uitvoering van de weerbaarheidsplannen in vrijwel het hele land, zelfs in de grens- en frontgebieden, hoger dan in Kyiv. Zelfs na een aanval van een enkele Shahed-drone vallen in grote delen van de hoofdstad de elektriciteit en het water uit.’
In hetzelfde bericht op Telegram zei de president dat hij deze maand gesprekken heeft gevoerd over de situatie in de hoofdstad, onder meer met de burgemeester van Charkiv, Ihor Terechov. Die stad geldt als goed voorbereid, ondanks de ligging vlak bij de Russische grens. Ook het voormalige hoofd van de inlichtingendienst SBOe, Vasyl Maljoek, en Ivan Fedorov, gouverneur van de regio Zaporizja, staan in het rijtje. Als Zelensky zo’n lijst met namen deelt, zijn dat doorgaans kandidaten voor een vacature. In dit geval gaat het waarschijnlijk om het hoofd van de KMDA, wat geen verkozen functie is.
‘Of het ook echt gebeurt, is de vraag’, zegt de Oekraïense politiek analist Volodymyr Fesenko tegen nieuwssite TSN. ‘Het antwoord kent alleen president Zelensky. Sinds 2019 waren er bijna elk jaar pogingen om Klitsjko als hoofd van de KMDA te ontheffen, maar die zijn nooit uitgevoerd. Nu loopt de burgemeester het grootste risico, want de tekortkomingen zijn zeer ernstig. Iedereen bereidt zich voor op de winter, en Kyiv loopt duidelijk achter. En dat terwijl er overal in de stad aan de wegen wordt gewerkt, alsof dat nu de hoogste prioriteit is.’
Gevraagd naar een opvolger zegt de anonieme demonstrant: ‘Zelensky is een populist. Daarom reken ik erop dat hij de mensen tegemoet zal komen, al is het maar om deze sociale brand te blussen. Wie het ook wordt, de lat ligt niet erg hoog.’
10 jaar RAAM: wij hebben uw hulp nodig
In 2026 bestaat RAAM 10 jaar. Het is geen vanzelfsprekendheid dat we blijven voortbestaan. Daarvoor hebben we uw hulp nodig. Met uw giften kunnen wij auteurs een bescheiden honorarium betalen, onderzoek doen en Kennisplatform RAAM overeind houden. Wij zijn een ANBI: uw gift is aftrekbaar van de belasting.
