Transnistrië stevent af op een nieuwe energiecrisis. De pro-Russische regio in Moldavië, die begin 2025 korte tijd bijna volledig verstoken was van gas, krijgt opnieuw te maken met rantsoenering van aardgas. De noodoplossingen van het afgelopen jaar blijken niet bestand tegen de nieuwe geopolitieke schokken, schrijft Nikita Kovalenko van de onafhankelijke Moldavische nieuwssite NewsMaker.

Tankstation in de Transnistrische hoofdstad Tiraspol. Foto: Sergei Gapon / ANP / AFP

Transnistrië, de kleine afvallige regio in het oosten van Moldavië die zichzelf als onafhankelijk beschouwt maar internationaal niet wordt erkend, kampt opnieuw met een ernstig gastekort. Op 4 maart voerden de autoriteiten een streng bezuinigingsbeleid in: de centrale verwarming in de regio werd uitgeschakeld en blijft dat ‘tot nader order’, aldus het staatsbedrijf Tirasteplenergo, dat verantwoordelijk is voor stadsverwarming en warm water. De autoriteiten zeggen dat de onrust in het Midden-Oosten de gasleveringen heeft verstoord.

Volgens Sergej Obolonnik, hoofd van het lokale ministerie van Economische Zaken, zijn de gasleveringen na 3 maart drastisch afgenomen, waardoor de druk in de leidingen tot een kritiek niveau is gedaald. De grootste elektriciteitsproducent van Transnistrië, de MoldGRES-elektriciteitscentrale in Cuciurgan, schakelde op 5 maart daarom noodgedwongen over van gas op kolen om de stroomproductie op gang te houden.

Verschillende grote fabrieken kregen geen gas meer: een staalfabriek, een cementfabriek, een textielbedrijf, een steenfabriek en andere industriële bedrijven. Ook tankstations sloten hun deuren. Dat is een hard gelag voor veel inwoners, want een groot deel van de auto's en bussen in de regio rijdt op dit relatief goedkope gas. 

De levering van warm water gaat vooralsnog gewoon door, en ook scholen, ziekenhuizen en zorginstellingen blijven verwarmd.

Waarom is er te weinig gas?

De precieze oorzaak van het gastekort is onduidelijk. Vadim Krasnoselski, de zelfbenoemde president van Transnistrië, wijst naar de oorlog in het Midden-Oosten en de spanningen in de Perzische Golf. Volgens hem verstoren die de aanvoerroutes van gas naar Europa, wat de gasprijs opdrijft en de betalingen bemoeilijkt. ‘Al deze factoren raken helaas ook onze republiek’, aldus Krasnoselski.

Zijn verklaring vindt weerklank in Chișinău. Een bron in de Moldavische hoofdstad stelt tegenover NewsMaker dat de geopolitieke spanningen inderdaad een directe impact hebben op de regio. ‘Ze kunnen het betalingsschema niet bijhouden’, vermoedt de ingewijde. ‘Waarschijnlijk hebben de autoriteiten daarom preventief het verbruik verlaagd, om zo weer grip te krijgen op de betalingen.’

Volgens de bron ontvangt de regio momenteel dagelijks zo'n twee miljoen kubieke meter gas, terwijl minimaal drie miljoen nodig is.

Het Telegramkanaal Most meldde eerder al dat de rantsoenering te maken heeft met achterstallige betalingen. Een verwachte betaling van eind februari kwam pas op 4 maart binnen. Tiraspol lijkt daarom uit voorzorg het gasverbruik te hebben teruggeschroefd, om de betalingen weer op orde te krijgen. 

Op 5 maart bedankte Krasnoselski zowel Rusland als de ‘leiding van Moldavië’ voor de leveringen die er nog wel zijn. Hij benadrukte dat er vooralsnog geen sprake is van een acute crisis. ‘De warmtelevering aan woonwijken is tijdelijk beperkt. Zodra de situatie stabiliseert, herstellen we de verwarming’, beloofde hij.

Tegelijkertijd stelt Krasnoselski dat er een ‘plan B’ klaarligt voor het geval dat de gastoevoer volledig wegvalt. ‘Het is is oorlog, en oorlog beïnvloedt veel processen. De wereld zal voorlopig nog op z'n grondvesten blijven schudden. En natuurlijk zullen ook wij dat voelen. We staan hier niet los van, we zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Maar ik wil de burgers verzekeren: er is geen sprake van een catastrofe.’

De MoldGRES-centrale in Cuciurgan, de grootste elektriciteitsproducent van Transnistrië. Foto: Donor (CC BY-SA 4.0)

Hoe is het zover gekomen?

Transnistrië is een smalle strook land tussen de rivier de Dnjestr en de grens met Oekraïne. De regio scheurde zich begin jaren negentig af van Moldavië, na een korte maar bloedige burgeroorlog, en wordt sindsdien feitelijk bestuurd vanuit de hoofdstad Tiraspol. Rusland steunt de regio politiek en militair, en heeft er ook circa 1.500 militairen gestationeerd als onderdeel van een zogenoemde vredesmacht.

Jarenlang ontving Transnistrië gratis Russisch gas via Oekraïne. Dat was een enorm voordeel: de lage energieprijzen maakten de regio aantrekkelijk voor industrie, en de inkomsten die de autoriteiten ophaalden bij bewoners en bedrijven dienden om het overheidsbudget sluitend te maken. Die gratis gasstroom hield in feite het bestuur van de regio overeind.

Begin 2025 kwam daar abrupt een einde aan. Oekraïne staakte de doorvoer van Russisch gas over zijn grondgebied, als gevolg van de door Rusland begonnen oorlog. Het Russische staatsgasbedrijf Gazprom stopte daarop ook de leveringen aan Moldavië, hoewel het technisch mogelijk was geweest om Transnistrië via een route door Turkije van gas te voorzien.

Transnistrië zat ruim een maand vrijwel zonder gas en moest interen op zijn reserves. Gas was in die periode alleen nog voorhanden om te koken in flatgebouwen; fabrieken lagen stil en MoldGRES schakelde ook toen over op kolen.

Het ‘Hongaarse schema’ als noodplan

Uiteindelijk ging Transnistrië akkoord met een noodconstructie die was opgesteld door Brussel en de Moldavische regering in Chișinău. Gas wordt sindsdien ingekocht op de Europese markt en door het Hongaarse bedrijf MET Gas and Energy Marketing tot aan de Moldavische grens gebracht. Vandaar transporteert het Moldavische staatsbedrijf Moldovagaz het gas verder naar Transnistrië. De rekening wordt betaald door een in Dubai geregistreerd bedrijf, gefinancierd met een Russisch krediet.

Op deze wijze ontving de regio tot wel drie miljoen kubieke meter gas per dag – tijdens de koudste periode van de afgelopen winter, die in Moldavië strenger was dan de winters van de afgelopen jaren, liep dat zelfs op tot 3,5 à 3,8 miljoen kubieke meter per dag.

Maar sinds de invoering van dit ‘Hongaarse schema’ zijn de tussenpartijen in Dubai die de betalingen verzorgen al meerdere keren gewisseld. En elke keer dat zo'n wisseling plaatsvindt ontstaan er problemen met de gaslevering en kondigt Tiraspol nieuwe besparingsmaatregelen aan.

Dit is een bewerkte versie van een artikel dat eerder in het Roemeens en Russisch werd gepubliceerd door het Moldavische medium NewsMaker. U kunt hun werk hier steunen.