Topgeneraal Vladimir Aleksejev kende de geheimste operaties van het Kremlin: van de vergiftiging van oud-spion Skripal tot de inzet van het huurlingenleger Wagner. Op een vrijdagochtend in Moskou werd de jager echter zelf prooi. Was de aanslag op hem een Oekraïense operatie of het slotstuk van een grote Russische zuivering? Dénis van Vliet dook in het dossier van ‘The Mastermind’ en sluit het laatste allerminst uit.

Luitenant-generaal Vladimir Aleksejev, plaatsvervangend hoofd van de Russische militaire inlichtingendienst GROe, op een foto van het Russische ministerie van Defensie. Foto: Mil.ru

Het klinkt als het script van een bloedstollende thriller: de tweede man van de militaire inlichtingendienst GROe - veruit de meest gevreesde en meedogenloze tak onder de Russische inlichtingendiensten - wordt neergeschoten door een maaltijdbezorger. Toch is dit precies wat er op vrijdagochtend 5 februari 2026 gebeurde op de 24ste etage van een appartementencomplex aan de Volokolamskoje Sjosse, in het noordwesten van Moskou. Het slachtoffer, Vladimir Aleksejev (63), overleefde de moordaanslag ternauwernood.

Een kleine week na de aanslag zijn er drie verdachten gearresteerd. Allereerst werd zaterdag in de Verenigde Arabische Emiraten de vermeende schutter, de Russische staatsburger Ljoebomir Korba (65), aangehouden en direct uitgeleverd. Een tweede betrokkene werd eveneens snel opgepakt: Viktor Vasin (67) werd ingerekend in Moskou. Ten slotte werd dinsdag Vasins zoon, Pavel, in diezelfde stad aangehouden.

Tot zover de feiten. Belangrijke vragen blijven echter onbeantwoord: hoe kon zo’n belangrijke topmilitair worden neergeschoten en, vooral, wie gaf de opdracht? De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, wees direct naar Oekraïne. Maar waar het buurland bij eerdere aanslagen op prominenten vaak pochte met zijn successen, volgde er vanuit Kyiv ditmaal een glasharde ontkenning. Er zijn bovendien sterke aanwijzingen dat de aanslag op Aleksejev het gevolg is van een interne machtsstrijd; hij wordt namelijk niet alleen in Oekraïne gehaat, maar ook door diverse (oud-)medestanders van het Kremlin.

Dénis van Vliet

Journalist

Dénis van Vliet is journalist. Hij volgt de ontwikkelingen in de (voormalige) Sovjet-Unie en Rusland al sinds zijn jeugd.

Bliksemcarrière 

Hoewel Kyiv geen verantwoordelijk opeist, heeft de zaak onmiskenbaar een link met Oekraïne. Het begint al bij Vladimir Aleksejev zelf; hij werd op 24 april 1961 geboren in het dorpje Holod’ky, in de toenmalige Sovjetrepubliek Oekraïne. Hoewel hij aanvankelijk werd afgewezen voor de militaire academie, voltooide hij na zijn dienstplicht alsnog de prestigieuze Hogere School voor Luchtlandingstroepen in Rjazan, waar hij in 1984 afstudeerde. Na een bliksemcarrière binnen de speciale eenheden van de militaire inlichtingendienst werd hij in 2011 gepromoveerd tot plaatsvervangend hoofd van de GROe.

Aleksejev werd op vrijdagochtend rond 08.20 uur neergeschoten. Volgens de doorgaans goed geïnformeerde misdaadsite Rucriminal wist de vermeende schutter,  even daarvoor naar binnen te sluipen,op een onbewaakt moment tijdens de dienstwissel van beveiligers van het bedrijf Neomax. De Russische staatsburger Korba opende de intercom met een eigen elektronische sleutel, wat duidt op hulp van binnenuit. Hij sloeg toe bij de liften op de 23ste verdieping, waar Aleksejev stond te wachten om naar beneden te gaan. 

Dat zo’n topgeneraal toen geen beveiliging had, is volgens Rucriminal minder vreemd dan het lijkt. Buren vertelden dat hij regelmatig verbleef bij een ‘jonge vrouw met een kind’. Aleksejev is getrouwd met een vrouw van 63; hun eigen kinderen zijn in de dertig. Dinsdag onthulden bloggers wie de vrouw was: de 41-jarige Irina Koeksenkova, verslaggeefster bij Pervyj Kanal - het hoofdkanaal van de Russische staatsomroep. Hoewel een officiële bevestiging ontbreekt, heeft zij zich sinds de aanslag niet meer op sociale media laten zien.

Irina Koeksenkova, hier in de begindagen van de oorlog bij vliegveld Hostomel aan het werk, wordt genoemd als de vermoedelijke minnares van Vladimir Aleksejev. Foto: Denis Kazanskyi

Ook Koeksenkova is in de Sovjettijd geboren in wat nu Oekraïne is: in Kyiv, om precies te zijn. De onafhankelijke Russische journalist Arkadij Babtsjenko herinnert haar zich nog uit zijn tijd bij de populaire Russische tabloid MK: ‘Koeksenkova was de vrouw van mijn chef bij MK, Viktor Sokirko. Het enige waar ze om bekend stond, was dat ze echt oerdom was’, schrijft hij op X. ‘Gewoon een hersenloos wezen; ze kon nog geen twee plus twee bij elkaar optellen.’

Elektronische sleutel

Hoe zit het dan aan de daderkant? Door zijn outfit - een wijde oversized jas, een muts en een masker, alsof hij een maaltijdbezorger was - en de wisseling van de wacht, wist Korba ook weer ongemerkt het gebouw te verlaten. Hoe hij aan een elektronische sleutel van het complex kwam, is nog altijd onbekend. Mogelijk kreeg hij die van een andere bewoonster van het complex: de in Loehansk geboren Zinaida Serebritskaja, die door Rusland is aangemerkt als handlangster en volgens de Russische autoriteiten nu in Oekraïne verblijft.

Volgens bewoners met wie Rucriminal sprak, had zij het in appgroepen onder andere over de toegang tot het trappenhuis en het werkrooster van de beveiliging. Op 3 februari - twee dagen vóór de aanslag - vroeg ze haar medebewoners nog hoe je de intercomcode kon wijzigen.

Maar ook schutter Korba heeft een band met Oekraïne: hij is in de Sovjettijd geboren in de regio Ternopil, in het westen van Oekraïne. De officiële lezing van de Russische geheime dienst FSB - die zich primair richt op binnenlandse veiligheid en contra-spionage - luidt nu dat Korba is gerekruteerd door Oekraïne. Dat zou in augustus vorig jaar zijn gebeurd. Hij zou in Kyiv zijn getraind en eind 2025 naar Moskou zijn gestuurd. Wanneer hij Aleksejev zou doden, zou hij 30.000 dollar ontvangen. De Oekraïners zouden bij het opzetten van de operatie hulp hebben gehad van Polen.

Hulp bij de voorbereiding zou er zijn geweest van de gearresteerde Rus Viktor Vasin en zijn zoon Pavel, die volgens Kremlinmedia bekendstaan als tegenstanders van het regime. 

Hoofdexpert

Maar op die lezing valt het nodige af te dingen. Ten eerste valt het met die anti-Kremlinsympathieën van handlanger Vasin wel mee: de Bulgaarse onderzoeksjournalist Christo Grozev wist al snel te achterhalen dat Vasin in werkelijkheid een diepgeworteld verleden heeft binnen de Russische veiligheidsstructuren. 

In plaats van een simpele dissident, bleek hij tot zeker augustus 2025 werkzaam te zijn als ‘hoofdexpert’ bij NTC Atlas - een bedrijf dat door de FSB zelf is opgericht en gespecialiseerd is in cryptografie en bewakingsapparatuur. Met een achtergrond als stafchef van een regiment en een diploma van de militaire academie voor verbindingsdiensten, past Vasin eerder in het profiel van een ervaren insider dan in dat van een door Kyiv gerekruteerde amateur.

Of Korba echt een blauw-geel hart heeft, is ook zeer de vraag. De man is van huis uit machinebediener en woonde al sinds de jaren negentig grotendeels in Moskou, had een relatie met een Moskvitsjka en probeerde zich bezig te houden met handel, zonder succes; zijn bedrijf werd in 2010 failliet verklaard. Het Oekraïense anti-desinformatieproject Fake Off wist te achterhalen dat er al sinds 2016 geldoverschrijvingen plaatsvonden tussen Vasin en Korba. Zo maakte Vasin op 24 januari 2016 een bedrag van 3.000 roebel (zo’n 33 euro) over naar Korba en op 4 juli 2016 nog eens 1.500 roebel (16,50 euro). Waarvoor deze betalingen dienden, is niet duidelijk.

‘Tien jaar contact tussen een machinebediener uit Ternopil en een specialist van het FSB-instituut Atlas. Dit is geen toevallige kennismaking. Dit is een operationeel contact dat werd geactiveerd toen de tijd daar rijp voor was’, stelt de site. ‘Als de klant Kyiv is, waarom kreeg de schutter dan hulp van een carrièrespecialist van een aan de FSB-gelieerd bedrijf, die al tien jaar aan de verdachte verbonden was?’

'Dit is geen toevallige kennismaking. Dit is een operationeel contact dat werd geactiveerd toen de tijd daar rijp voor was’

Fake Off insinueert een ander motief: de FSB wilde van de in onmin geraakte Aleksejev af en wilde dat doen op een manier waarbij alle sporen naar Oekraïne zouden wijzen. Ze waren echter vergeten de geschiedenis en contacten van de vermeende schutter goed na te trekken en tot overmaat van ramp overleefde Aleksejev de aanslag nog. 

Een uiterst speculatieve lezing weliswaar, maar dat is die van het Kremlin ook, stelt de Russische onafhankelijke journalist Ilja Barabanov. ‘Als we de Russische FSB moeten geloven, is een stel 'bejaarde boeven' in staat om in anderhalve maand tijd een aanslag op een GROe-generaal voor te bereiden. In december zouden ze de opdracht hebben gekregen. Geen professionele saboteurs, maar gepensioneerden’, schrijft hij op X.

The Mastermind

Er zijn meerdere signalen die erop wijzen dat de opdrachtgever niet in Oekraïne moet worden gezocht, maar in Rusland zelf - en dat dit nauw samenhangt met de persoon Aleksejev. Om die rol te begrijpen, is een blik op de achtergond van de ‘kleine grijze generaal’ nodig. Hij verwierf de bijnaam ‘The Mastermind’ vanwege zijn vermeende sleutelrol bij complexe operaties, zoals de vergiftiging van de naar het Verenigd Koninkrijk overgelopen spion Sergej Skripal in 2018 en de inmenging in buitenlandse verkiezingen.

Toen Rusland in 2014 begon met het ontwrichten van Oost-Oekraïne, kreeg Aleksejev ook in dat dossier een prominente rol toegedicht. Maar hij begon er ook vijanden te maken binnen de eigen gelederen, zo onthulde een ander Russisch sleutelfiguur uit die tijd een paar jaar terug: de ultranationalist Igor ‘Strelkov’ Girkin. 

Girkin, die door het Internationaal Strafhof in Den Haag bij verstek is veroordeeld voor het neerhalen van vlucht MH17, zit sinds juli 2023 in Rusland gevangen op beschuldiging van ‘extremisme’ - de Russische kwalificatie voor zijn scherpe kritiek op de militaire top. ‘Ik ken Aleksejev persoonlijk, en heel goed zelfs’, zei Girkin kort voor zijn arrestatie. ‘Ik heb dit onderwerp altijd geprobeerd te vermijden, omdat hij min of meer op de achtergrond moest blijven.’

De MH17-dader deed in zijn geruchtmakende video uit de doeken dat Aleksejev achter de moord op Aleksej Mozgovoj zou zitten. Deze Oekraïner leidde in 2014 in de oblast Loehansk met Russische steun het gewapende verzet tegen de Oekraïense regeringstroepen. ‘Aleksejev is de persoon over wie Mozgovoj mij in 2014 vertelde, kort voor zijn dood. Hij zei dat Vladimir Stepanovitsj Aleksejev hem dreigde met hetzelfde lot als majoor Joeri Kostenko.’ Kostenko was een voormalig Sovjet-officier die in 1992 onder mysterieuze omstandigheden om het leven kwam tijdens de Russische interventie in Transnistrië.

Het bleek geen loos dreigement: nog geen jaar later kwam Mozgovoj om nadat zijn auto onder vuur was genomen. Mozgovoj geldt onder Russische patriotten tot op de dag van vandaag als een ‘held van de Russische lente’; in de stad Altsjevsk in Loehansk werd zelfs een standbeeld voor hem onthuld. Het verhaal van Girkin stuitte dan ook op woede bij ultranationalisten richting Aleksejev, die na zijn betrokkenheid bij de Russische interventies in Syrië en de operatie-Skripal inmiddels opnieuw bij Oekraïne was betrokken. 

Huurlingen en muiterij

In mei 2022, nadat de beoogde snelle verovering van Oekraïne totaal in de soep was gelopen, kreeg Aleksejev het dossier Oekraïne opnieuw onder zich. Hij probeerde de ‘speciale militaire operatie’ vlot te trekken met behulp van de inzet van private military companies (PMC's), oftewel huurlingenlegers. ‘Als eerste plaatsvervangend hoofd van de GROe stuurt hij niet alleen de eenheden van de inlichtingendienst aan, maar ook bijna alle PMC’s’, verklaarde Girkin. ‘En hij was zelfs mede-oprichter van Wagner.’ 

‘Als eerste plaatsvervangend hoofd van de GROe stuurt hij niet alleen de eenheden van de inlichtingendienst aan, maar ook bijna alle PMC’s’, verklaarde Girkin

Maar juist met de Wagner-groep - die in de praktijk werd geleid door de voormalige hotdogverkoper Jevgeni Prigozjin - kreeg het Kremlin later grote problemen. Na talloze tirades begon Prigozjin in de zomer van 2023 een muiterij, waarbij hij met zijn troepen richting Moskou trok. Halverwege staakte hij zijn opmars en kreeg, na bemiddeling door de Belarussische president Aleksandr Loekasjenko, een vrije aftocht naar Belarus en seponering van zijn strafzaak toegezegd. Het liep echter anders af: in augustus 2023 kwam Prigozjin om het leven bij een nooit opgehelderde vliegtuigcrash nabij de stad Tver. 

Onderlinge rivaliteit

Met deze wetenschap in het achterhoofd kan de opdracht tot de moord op Aleksejev net zo goed gekomen zijn uit de ultranationalistische hoek, of uit die van de FSB, die van nature een diepgeworteld wantrouwen koestert jegens de militaire inlichtingendienst GROe en elke vorm van oncontroleerbare machtsconcentratie, zoals de Wagner-groep, als een directe bedreiging voor de staatsveiligheid en hun eigen monopolie op de macht beschouwt.

De Russische president Vladimir Poetin, zelf een oud-KGB'er, wakkert deze rivaliteit bewust aan. Door de diensten tegen elkaar uit te spelen, voorkomt hij dat één dienst machtig genoeg wordt om een staatsgreep te plegen.

Het invloedrijke Russische Telegram-kanaal Nezygar meldde op basis van bronnen al vrij kort na de moordaanslag dat de rechercheurs allerlei scenario’s openhouden, waarbij het ‘Oekraïense spoor’ verre van de hoofdversie is. Desondanks wist het kanaal ook te onthullen dat de zogenaamde ‘Z-bloggers’ strikte instructies hebben gekregen om voorlopig uitsluitend de Oekraïense betrokkenheid te belichten. Tot nu toe lijken de Russische staatsmedia en oorlogsverslaggevers zich dan ook keurig aan dat gedicteerde narratief te houden.

Geen traan

Dat er in Oekraïne geen traan wordt gelaten om de moordaanslag op Aleksejev, moge duidelijk zijn. Vanwege zijn afkomst wordt hij in zijn geboorteland gezien als de ultieme verrader, en ook zijn rol bij de verovering van Marioepol aan het begin van de oorlog zijn ze in het buurland nog niet vergeten. Na de val van de stad beloofde hij een humane behandeling van de Azov-strijders, die de staalfabriek in de stad maandenlang dapper hadden verdedigd maar zich uiteindelijk in mei 2022 op zijn voorspraak overgaven.

Vanwege zijn afkomst wordt Aleksejev in zijn geboorteland Oekraïne gezien als de ultieme verrader

Die belofte bleek echter weinig waard. Kort na de overgave werden de krijgsgevangenen overgebracht naar de beruchte gevangenis in Olenivka in het door Rusland bezette deel van de regio Donbas, waar in juli 2022 een mysterieuze explosie aan tientallen van hen het leven kostte. Oekraïne hield Aleksejev en de GROe direct verantwoordelijk voor deze ‘geplande executie’. Honderden andere Azov-strijders zitten nog steeds in Russische kampen, en over hun lot is vrijwel niets bekend.

Besprekingen

Maar om Aleksejev juist nu om te leggen, net nu er weer iets van besprekingen tussen Oekraïne en Rusland op gang gekomen zijn? Vadim Denisenko, oud-adviseur van het ministerie van Binnenlandse Zaken in Oekraïne en tegenwoordig politiek commentator, zou dat wel een hele domme zet vinden. ‘De aanslag kan leiden tot het volledig vastlopen van de onderhandelingen. En dat is beslist niet het beste scenario voor ons’, schrijft hij op Facebook. 

‘Mijn versie van de gebeurtenissen is heel eenvoudig: de aanslag op Aleksejev is de slotfase van de Russische zuivering van de Wagner-groep. Het feit is namelijk dat Aleksejev de drijvende kracht was achter de oprichting van Wagner. Nu iedereen zowel Prigozjin als zijn media-imperium alweer is vergeten, is het tijd voor de ‘heroïsche’ dood van de geestelijk vader.’