Kyiv schrok afgelopen zaterdag van een schietpartij in een drukke woonwijk. De dader, de 58-jarige Dmytro Vasyltsjenkov, schoot zes mensen dood en werd later zelf doodgeschoten. De traumatische gebeurtenis zorgt voor een grote discussie over wapenbezit en de veiligheid van burgers, ziet Chris Colijn in de Oekraïense hoofdstad.
Een politieagent loopt langs een kogelgat in een supermarktraam na de schietpartij in Kyiv op 18 april 2026. Foto: ANP / Sergei SUPINSKY / AFP
Rond half vijf op zaterdagmiddag liep Vasyltsjenkov in een dichtbevolkte woonwijk in het zuiden van Kyiv met een Kel-Tec SUB-2000, een compacte Amerikaanse halfautomatische karabijn. Hij opende het vuur en doodde zes mensen, vier van hen midden op straat. Veertien anderen raakten gewond. Vasyltsjenkov verschanste zich vervolgens in de supermarkt Velmart, en nam daar gijzelaars.
Toen de speciale politie-eenheid KORD ter plaatse kwam, probeerden agenten eerst nog met Vasyltsjenkov te onderhandelen. Toen dat na veertig minuten niets opleverde, gingen ze over tot een bestorming van de supermarkt. Daar doodden ze de schutter.
De politie meldt dat er eerst een melding binnenkwam van een burenruzie. De dader schoot eerst met een rubberen kogelpistool op zijn buurman, rende toen naar zijn appartement om een zwaarder wapen te halen, stak zijn flat in brand en rende in de richting van de lokale supermarkt.
Wie was de schutter?
Vasyltsjenkov werd in Moskou geboren en verhuisde later naar Oekraïne, waar hij tussen 1992 en 2005 in het leger diende. ‘Daarna vertrok hij naar Rusland, en in 2017 keerde hij terug en vestigde hij zich in Bachmoet’, vertelde Ivan Vyhivsky, hoofd van de Nationale Politie. Afgaand op berichten op zijn sociale media ‘kan niet worden gezegd dat hij pro-Oekraïens was’, zegt de politiechef.
Tussen 2016 en 2019 had Vasyltsjenkov een pagina op Facebook waar hij zijn bewondering uitsprak voor Adolf Hitler en Igor Girkin, de Russische blogger en voormalige commandant die verantwoordelijk was voor het neerschieten van vlucht MH-17. Vasyltsjenkov was online openlijk anti-semitisch en anti-Oekraïens.
Tussen 2016 en 2019 had Vasyltsjenkov een pagina op Facebook waar hij zijn bewondering uitsprak voor Adolf Hitler en Igor Girkin
Of Vasyltsjenkov een motief had voor zijn schietpartij, is onduidelijk. Toen hij zich in de supermarkt verschanste, liet hij niets weten over zijn eisen of boodschap. De autoriteiten hebben geen aanwijzigingen voor Russische betrokkenheid, maar sluiten die mogelijkheid ook niet volledig uit.
Maatschappelijke discussie
Schietpartijen als die van afgelopen week komen zelden voor in Oekraïne. Het incident maakt dan ook veel los. Er wordt in Oekraïne al decennialang gediscussieerd over het recht om een wapen te bezitten, en dat debat is sinds afgelopen zaterdag weer springlevend.
In Oekraïne is wapenbezit geregeld middels een besluit van het ministerie van Binnenlandse Zaken, en niet met een wettelijke bepaling. Wie een wapen wil aanschaffen, kan een vergunning krijgen mits diegene door een relatief simpele controle komt en belooft het wapen in een veilige kluis op te bergen. Er wordt vooral gekeken naar een eventueel strafblad, en of de persoon geen zware psychische problemen heeft. In de praktijk is het vrij eenvoudig om legaal een vuurwapen aan te schaffen, en regulering laat te wensen over.
Legaal vuurwapen
Vasyltsjenkov kon legaal aan zijn vuurwapen komen. ‘Om een vergunning te krijgen, is formulier 127O van het ministerie van Volksgezondheid nodig om de staat van de geestelijke gezondheid te bevestigen en aan te tonen dat de aanvrager geen drugs gebruikt; daarvoor moet hij bij bepaalde artsen langsgaan. Hij [de dader] heeft deze verklaring op 15 december 2025 ontvangen’, laat de Nationale Politie weten.
‘Hoe hij aan de benodigde medische verklaringen is gekomen om zijn wapenvergunning te verlengen, moet absoluut worden onderzocht. Dit zal in het kader van het onderzoek gebeuren’, zei Ihor Klymenko, de minister van Binnenlandse Zaken bij monde van de persdienst van het ministerie. Maar hij voegde er vervolgens nog iets opvallends aan toe: ‘Ik ben van mening dat mensen het recht moeten krijgen op gewapende zelfverdediging. Zeker na de ervaringen toen burgers aan het begin van de grootschalige invasie wapens kregen voor het nationale verzet.’
‘Ik ben van mening dat mensen het recht moeten krijgen op gewapende zelfverdediging. Zeker na de ervaringen toen burgers aan het begin van de grootschalige invasie wapens kregen voor het nationale verzet’
De minister zegt dat er lessen worden getrokken uit de schietpartij, om de wetgeving rondom wapenbezit aan te scherpen. Maar van een verbod of sterke inperking van wapenbezit is momenteel geen sprake. Vooral veel militairen spraken zich de afgelopen dagen uit om het recht op wapenbezit ter zelfbescherming te verdedigen.
Er wordt al jarenlang gewerkt aan een robuust wetsvoorstel voor het beter reguleren van wapenbezit. Op 23 februari 2022, een dag voor het begin van de invasie, werd een wetsvoorstel in eerste lezing goedgekeurd door het parlement (wetten moeten twee keer worden aangenomen). Een herziene versie van het voorstel wordt al lange tijd voorbereid, laat parlementslid Ihor Fris van de regeringspartij Dienaar van het Volk weten aan persbureau Reuters.
Op 27 april vergadert een parlementaire commissie opnieuw over de wapenwet. In het huidige voorstel worden verschillende soorten wapens gecategoriseerd, en worden de regels voor het afgeven van vergunningen aangescherpt. In het huidige voorstel blijft het voor burgers illegaal om in het openbaar een wapen te dragen voor zelfbescherming. Juist dat woord ‘zelfbescherming’ is het grote struikelblok.
Het vuurwapen waarmee de dader zes mensen ombracht in Kyiv. Foto: X
Wapenwet in oorlogstijd
Toen de invasie in februari 2022 begon, werden de regels voor het aanschaffen van wapens snel versoepeld. Alleen al in Kyiv kregen tienduizenden burgers een wapen om te helpen bij de verdediging van de stad. Burgers mogen hun eigen wapens gebruiken voor ‘deelname aan de verdediging van Oekraïne’, mits de wapens bij de overheid zijn geregistreerd.
In 2023 lanceerde het ministerie het zogeheten Verenigde Register voor Wapens, waar burgers hun vuurwapen(s) moeten registeren. In oktober 2024 meldde het ministerie van Binnenlandse Zaken dat er 1,4 miljoen wapens stonden geregistreerd in het systeem. Soldaten hebben dienstwapens, die moeten worden ingeleverd wanneer een soldaat op verlof gaat of het leger verlaat. Ongeregistreerde wapens kunnen geconfisqueerd worden, maar sinds maart 2023 is illegaal wapenbezit wel gedecriminaliseerd.
Hoeveel vuurwapens er op dit moment in Oekraïne zijn, blijft ondanks het register onduidelijk. In een peiling van Small Arms Survey in 2023 zei 7 procent van de ondervraagde mannen en 0,4 procent van de vrouwen dat ze een vuurwapen bezitten. Minister Ihor Klymenko van Binnenlandse Zaken zei in 2024 dat er tussen de 1 en 5 miljoen ‘trofee-wapens’ in omloop waren, inclusief handgranaten, mijnen en automatische geweren. Onder de huidige regels mogen Oekraïners zulke wapens hebben zolang de staat van beleg geldt, maar na het einde van de oorlog moeten deze wapens worden ingeleverd. De kans lijkt klein dat wapenbezitters massaal hun trofeeën komen inleveren.
Heorhi Oetsjajkin, de voorzitter van de Oekraïense vereniging van wapenbezitters, zegt tegen persbureau Reuters dat er tot wel 7 miljoen niet-geregistreerde handvuurwapens in omloop zijn.
Volgens de voorzitter van de Oekraïense vereniging van wapenbezitters zijn er tot wel 7 miljoen niet-geregistreerde handvuurwapens in omloop
‘Het is onmogelijk om de toegang van burgers tot dergelijke wapens te beperken: de wapens zijn er al, en bevinden zich in handen van burgers’, schrijft de Zwitserse organisatie Global Initiative Against Transnational Organised Crime in een rapport uit 2024. ‘De uitdaging van “wapenbeheersing” ligt eerder in de vraag hoe we het beste met deze realiteit kunnen omgaan, en hoe we de risico’s en mogelijke schade als gevolg van het grote aantal wapens in het land kunnen beperken.’
Zelfverdediging
Als het aan Oetsjajkin ligt, van de vereniging van wapenbezitters, moeten Oekraïners het recht hebben om op straat bepaalde wapens te dragen voor zelfverdediging. ‘Criminelen zullen behoorlijk van slag zijn; ze zullen beseffen dat elk meisje een pistool bij zich kan hebben, dat ze dan goed is getraind en gewoon voor zichzelf kan opkomen, en dat het onmogelijk zal zijn haar te beroven of te verkrachten’, zegt hij tegen nieuwsagentschap UNN.
Oetsjajkin krijgt bijval van een groot deel van de Oekraïense samenleving.‘De beperkte mogelijkheden voor burgers om zichzelf op straat te verdedigen, vergroten het risico dat zij slachtoffer worden’, schreef soldaat Oleksi Pavljoek op Facebook. Een andere militair, Oleksi Byk, schrijft dat ‘in ons land alleen de politie en criminelen vrijelijk wapens mogen bezitten’, en pleit voor een minder streng vuurwapenbeleid.
Kateryna Tsjornohorenko, die tot 2025 diende als onderminister van Defensie, schrijft op sociale media dat ‘de vijand [Rusland, CC] zal proberen om het probleem van schietpartijen op publieke plekken te vergroten’, om zo chaos te veroorzaken in Oekraïense steden. Juist daarom is het volgens haar nodig om ‘onze mensen te leren om dergelijke schutters snel uit te schakelen, met de nodige vaardigheden en een kortlopend wapen bij de hand’.
Nalatig handelen van politie
Een van de redenen die deze week wordt aangedragen voor het beschermen van wapenbezit, is dat de politie tijdens de schietpartij van afgelopen zaterdag nalatig handelde. Op een veelbesproken video is te zien hoe twee agenten op de vlucht sloegen toen de eerste schoten klonken, en twee tieners achterlieten. De agenten zijn inmiddels op nonactief gesteld en worden verdacht van nalatigheid. Als ze schuldig worden bevonden, kunnen ze een celstraf van twee tot vijf jaar krijgen. Het hoofd van de Oekraïense patrouillepolitie, Jevhen Zjoekov, moest aftreden wegens het handelen van de agenten.
Een van de redenen die deze week wordt aangedragen voor het beschermen van wapenbezit, is dat de politie tijdens de schietpartij van afgelopen zaterdag nalatig handelde
De video leverde felle kritiek op. ‘Hoe lang heeft de politie erover gedaan om te reageren, als je kijkt naar het aantal slachtoffers? En dan hebben ze ook nog een burger laten sterven door weg te rennen, wat een idioten’, schrijft militair Stanislav Boenjatov.
Voorstanders van regulering
Hoewel er momenteel veel wordt gepleit voor het liberaliseren van wapenbezit, zijn er zeker ook stemmen die manen tot voorzichtigheid. Een van hen is bijvoorbeeld journalist Serhi Kostezj van The Kyiv Post. ‘Kijk maar eens naar de VS, die voor velen een voorbeeld zijn en waar het vrije bezit van korte vuurwapens is toegestaan. De bevoegdheden van de politie zijn daar zo groot dat het bijna ongelooflijk lijkt: de politie gaat ervan uit dat ELKE burger in potentie een pistool bij zich heeft.’
De militair analist Oleksandr Kovalenko schrijft dat 'in een land met veel separatistische en anti-Oekraïense groeperingen, het legaliseren van zelfs korte vuurwapens een gevaar vormt.’ Wanneer meer mensen toegang krijgen tot vuurwapens, verwacht hij dat vooral pro-Russische krachten daar gebruik van zullen maken om chaos te veroorzaken. In plaats van vuurwapens toegankelijker te maken, vindt Kovalenko, kan er beter worden gekeken naar het functioneren van de Nationale Politie. ‘De nationale politie beschermt ons, maar dat merken we niet.’
Publieke opinie
Historisch gezien zijn Oekraïners geen grote voorstanders van wapenbezit, maar die houding is door de oorlog veranderd. In medio 2022 deden 1,7 miljoen Oekraïners mee aan een onderzoek van de overheid over vuurwapenbezit, en 59 procent van de ondervraagden was op dat moment voorstander van het recht om op openbare plaatsen een handvuurwapen te dragen. Uit onderzoek van Canadese wetenschappers blijkt dat die positieve houding ten opzichte van wapens ook in 2023 standhield. Ze schrijven dat ‘steeds meer Oekraïners nu voorstander zijn van wapenbezit’, maar nuanceren hun bevindingen ook: ‘Het is waarschijnlijk dat ten minste een deel van de veranderingen in de houding ten opzichte van vuurwapens van tijdelijke aard is, aangezien sommige mensen een soepeler beleid eerder zien als een aanpassing aan de noodzaak in oorlogstijd dan als een wenselijk permanent resultaat.’
‘Sommigen zien een soepeler beleid eerder als noodzaak in oorlogstijd dan als een wenselijk permanent resultaat’
Gemilitariseerde samenleving
Juist op die lange termijn ligt een enorm risico op de loer. Als er op enig moment een staakt-het-vuren of langdurige vredesdeal komt, dan keren honderdduizenden militairen terug in de samenleving. Er zijn geen publieke cijfers over mentale gezondheidsproblemen, maar een aanzienlijk deel van de 900.000 actieve Oekraïense militairen zal naar verwachting terugkeren met ernstige psychische problemen.
Het is uiteraard moeilijk te voorspellen hoe die groep zich gedraagt, maar de combinatie van liberale wapenwetgeving, een getraumatiseerde samenleving en honderdduizenden mannen met gevechtservaring ziet er op papier erg gevaarlijk uit.
10 jaar RAAM: wij hebben uw hulp nodig
In 2026 bestaat RAAM 10 jaar. Het is geen vanzelfsprekendheid dat we blijven voortbestaan. Daarvoor hebben we uw hulp nodig. Met uw giften kunnen wij auteurs een bescheiden honorarium betalen, onderzoek doen en Kennisplatform RAAM overeind houden. Wij zijn een ANBI: uw gift is aftrekbaar van de belasting.
