Begin juli claimde Rusland de volledige controle over Kostjantynivka, maar de werkelijkheid op de grond is minder eenduidig. Oekraïense troepen houden nog altijd stand in de ruïnes van de stad, terwijl kleine Russische infiltratie-eenheden steeds verder doordringen. Hetzelfde patroon was eerder ook zichtbaar in Koepjansk en Pokrovsk. Wat maakt Kostjantynivka strategisch zo belangrijk, en wat betekent een mogelijke val van de stad? Julian Postulart zet het op een rij.
Een Oekraïense militair van de 24ste gemechaniseerde brigade staat voor een verwoest flatgebouw in de stad Kostjantynivka. Foto: ANP / EPA / 24TH MECHANIZED BRIGADE OF UKRAINIAN ARMED FORCES HANDOUT
Het front zit muurvast, behalve bij Kostjantynivka. De stad raakt steeds verder omsingeld: kleine groepjes Russische militairen – zogeheten infiltratie-eenheden – dringen steeds verder door en snijden Oekraïense soldaten soms zelfs de pas af. Ze belanden regelmatig achter Oekraïense posities, en veroorzaken daarmee chaos.
Op 3 juli claimde het Russische leger, bij monde van stafchef generaal Valeri Gerasimov, de volledige controle over Kostjantynivka. Het Kremlin verspreidde beelden van president Poetin die, voor de gelegenheid gekleed in militair uniform, de ‘inname’ vierde met een bezoek aan een commandocentrum. Daar liet hij zich briefen over de voortgang aan het front en feliciteerde hij de aanwezigen met de vermeende verovering van de stad. De locatie van het commandocentrum en het moment waarop de beelden precies zijn gemaakt, zijn niet onafhankelijk vast te stellen.
Opvallend genoeg toonden ook Russische ‘milbloggers’ zich kritisch over deze zelf-felicitatie. Zij erkenden dat er nog steeds Oekraïense militairen in de stad bivakkeren, en dat de aanwezigheid van Russische infiltratie-eenheden een vertekend beeld van de situatie op de grond geven. Sommigen trokken parallellen met Pokrovsk, eveneens in de regio Donetsk, waar Oekraïense soldaten nog lang ingegraven zaten nadat Rusland de stad claimde. De voormalige separatistenleider in Donetsk, Pavel Goebarev, vergeleek de huidige situatie in Kostjantynivka met Koepjansk, een stuk noordelijker in de provincie Charkiv, waar Oekraïense eenheden na een soortgelijke Russische overwinningsclaim nog lokale tegenoffensieven uitvoerden.
De situatie in en rondom Kostjantynivka op 7 juli 2026. Bron: Institute for the Study of War
Ook Oekraïne zelf ontkent dat Kostjantynivka is gevallen. Toch is de tendens duidelijk: de situatie lijkt op termijn onhoudbaar voor het Oekraïense leger. Daarmee zou de eerste stad in de befaamde Oekraïense fortengordel ten prooi vallen aan de Russen. Wat betekent dit voor het verdere verloop van de oorlog?
Waar ligt Kostjantynivka?
Kostjantynivka ligt in de provincie Donetsk en telde in zijn industriële hoogtijdagen, eind jaren ‘70, meer dan 110.000 inwoners. Sindsdien liep het inwonertal gestaag terug, tot iets minder dan 70.000 bij het uitbreken van de grootschalige oorlog met Rusland in 2022. Kostjantynivka stond decennialang bekend om zijn glasindustrie: in de Sovjettijd werden er de robijnrode sterren op het Kremlin vervaardigd, en zelfs de glazen sarcofaag van Lenin.
Kostjantynivka stond decennialang bekend om haar glasindustrie: in de Sovjettijd werden er de robijnrode sterren op het Kremlin vervaardigd, en zelfs de glazen sarcofaag van Lenin
Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie gingen, net als op zoveel plekken in dit gigantische land, veel fabrieken op de fles. De stad verdween naar de Oekraïense periferie, tot ze in 2014 kortstondig werd ingenomen door pro-Russische separatisten – net als buursteden Droezjkivka, Kramatorsk en Slovjansk, alle onderdeel van een grote agglomeratie waar voor de oorlog iets minder dan een half miljoen mensen woonden.
Na de grootschalige Russische invasie van 2022 veranderde de agglomeratie Slovjansk-Kramatorsk-Droezjkivka-Kostjantynivka in de ruggengraat van de Oekraïense verdediging in de Donbas. De vier steden vormen samen een bijna vijftig kilometer lange fortengordel, waarvan Kostjantynivka de zuidelijke toegangspoort is.
Is Kostjantynivka belangrijk?
Lange tijd speelde de stad een belangrijke rol als logistiek centrum: van hieruit werden verschillende frontsectoren bevoorraad en konden troepen en materieel snel worden verplaatst of afgelost. Dat proces verliep grotendeels over de weg: de stad ligt op een kruispunt van de snelwegen tussen Bachmoet en Pokrovsk, en tussen Horlivka en Kramatorsk. Van deze steden is alleen Kramatorsk nog in Oekraïense handen.
Door het naderende front verplaatste de Oekraïense logistiek zich verder naar het achterland, buiten het bereik van Russische artillerie en drones. Daardoor verloor Kostjantynivka geleidelijk zijn rol als logistieke hub, net zoals eerder gebeurde bij Pokrovsk. De strategische waarde van de stad verdween daarmee echter niet. Als zuidelijkste bastion van de Oekraïense Donbas-fortengordel vormt Kostjantynivka nog altijd een cruciale verdedigingspositie.
Een recente analyse van het Institute for the Study of War (ISW) hangt het belang van deze verdedigingslinie op aan vier factoren die in Oekraïens voordeel wegen: bevolkingsdichtheid, natuurlijke barrières zoals rivieren en kanalen, reliëf, en een netwerk van uitgebreide verdedigingswerken.
Een overzicht van de Oekraïense verdedigingslinies in de fortengordel, met in het geel (tank)grachten en greppels, in het grijs prikkeldraad en in het blauw drakentanden. Bron: Playinfra
De agglomeratie Slovjansk-Kramatorsk-Droezjkivka-Kostjantynivka is een aaneenschakeling van steden en dorpen, grotendeels geclusterd langs één weg – snelweg H-20 – die alle vier met elkaar verbindt. Doorgaans werkt oorlog in bebouwd gebied in het voordeel van de verdediger, die zich op tal van plekken kan verschansen en ingraven. Bovendien moet een aanvaller rijen prikkeldraad, drakentanden, antitankgrachten en mijnenvelden zien te overwinnen. Een groot deel van deze verdedigingswerken is aangelegd sinds 2015 en de afgelopen jaren verder uitgebreid.
Doorgaans werkt oorlog in bebouwd gebied in het voordeel van de verdediger, die zich op tal van plekken kan verschansen en ingraven
Moskou lijkt zich daar niet door te laten afschrikken. De verovering van de fortengordel is een van de hoofddoelen van het Kremlin in Oekraïne, omdat daarmee de gehele Donbas in Russische handen zou vallen. Vanuit militair oogpunt speelt er ook nog een ander argument voor de Russen: het terrein ten westen van deze steden – het uitgestrekte laagland richting de Dnipro-rivier – is, in ieder geval op papier, een stuk lastiger te verdedigen voor Kyiv. De Russische legerleiding is zich hier terdege van bewust.
Hoe wist Rusland Kostjantynivka te omsingelen?
Het front rondom Kostjantynivka was de afgelopen jaren de meest bloedige sector van de oorlog. Maandenlang domineerde de slag om Bachmoet, slechts twintig kilometer ten oosten van de stad, de nieuwscyclus. Toen Bachmoet in 2023 viel, verplaatste de strijd zich naar het nog dichterbij gelegen Tsjasiv Jar.
Op de andere ‘flank’, ten zuiden van Kostjantynivka, schoof het front eerst langs plaatsen als Avdijivka en Koerachove, waarna Russische troepen na een lokale doorbraak nabij het dorp Otsjeretyne richting de dubbelstad Pokrovsk-Myrnohrad konden optrekken. De slag om Pokrovsk werd eind 2025 beslist nadat de laatste Oekraïense troepen zich terugtrokken.
De druk op Kostjantynivka nam verder toe toen de Russen in juni 2024 een nieuw stuk front openden bij Toretsk, precies in de richting van Kostjantynivka. Dit was lange tijd de enige frontsector waar Russische troepen nog geen vooruitgang hadden geboekt ten opzichte van de bestandslijn uit 2014-15. Met de bezetting van Toretsk in augustus 2025 raakte Kostjantynivka van drie kanten ingesloten, en vormde de stad een op het oog kwetsbare uitsparing in de frontlinie. Voor Oekraïense militaire planners moet de aanval op Kostjantynivka daarom geen verrassing zijn geweest.
Veel bewoners besloten het naderende onheil niet af te wachten en vertrokken uit Kostjantynivka. Russische raket-, artillerie- en drone-aanvallen baanden de weg voor de eerste infanterie-aanvallen. Sinds enkele weken staan ook de laatste Oekraïense bevoorradingsroutes onder druk en duiken er regelmatig kleine groepjes vijandige infiltranten op ver achter de Oekraïense linies. De verdedigers lijken vooral op tijd te spelen: elke dag dat Kostjantynivka standhoudt, kost Rusland mensen en materieel. De opmars volledig stoppen lijkt echter niet meer mogelijk. Daarmee lijkt de strijd om Kostjantynivka hetzelfde verloop te krijgen als eerder in Bachmoet, Avdijivka en Pokrovsk: een maandenlange uitputtingsslag, gevolgd door een geleidelijke terugtrekking van de Oekraïense verdedigers.
Wat betekent een mogelijke val?
In de eerste plaats zou de val van Kostjantynivka een belangrijke symbolische overwinning zijn voor Rusland. Met de inname van de stad zou Moskou de eerste bres slaan in de Oekraïense fortengordel in de Donbas. Dat betekent echter niet dat de weg naar Slovjansk, Kramatorsk en Droezjkivka direct open ligt.
Uitputtingsoorlogen kennen zelden een lineair verloop: jarenlange, kostbare gevechten kunnen worden gevolgd door een plotselinge ineenstorting van een van de strijdende partijen. Op dit moment zijn er echter geen overtuigende aanwijzingen dat de Oekraïense verdediging als geheel op zo'n kantelpunt afstevent. Doordat de Oekraïners de Russische opmars tot nu toe succesvol hebben weten te vertragen, krijgt het leger bovendien waardevolle tijd om verderop nieuwe fortificaties op te werpen.
Doordat de Oekraïners de Russische opmars tot nu toe succesvol hebben weten te vertragen, krijgt het leger bovendien waardevolle tijd om verderop nieuwe fortificaties op te werpen
Wel zullen de achtergebleven bewoners en verdedigers door het oprukkende front verder last krijgen van Russische artillerie- en drone-aanvallen. In steden als Kramatorsk en Slovjansk is sinds vorig jaar het aantal aanvallen met zogeheten glasvezelgestuurde first-person view (FPV) drones flink toegenomen, een ontwikkeling die Oekraïense experts zorgen baart omdat daarmee het gewone leven onmogelijk wordt gemaakt en militaire logistiek in deze steden constant gevaar loopt. Toch lijkt deze dreiging niet direct samen te hangen met de strijd om Kostjantynivka, dat tientallen kilometers van beide steden verwijderd is.
De meest acute dreiging voor deze plaatsen komt niet vanuit het zuiden, vanuit Kostjantynivka en omgeving, maar vanuit het oosten, waar Rusland eerder dit jaar plotseling veel terreinwinst boekte rondom de plaats Siversk: sinds januari rukten de Russen twaalf kilometer op, waarmee ook het noordelijke uiteinde van de fortengordel direct onder druk komt te staan. Kramatorsk en Slovjansk worden daardoor onleefbaar voor achtergebleven bewoners, nog lang voordat er daadwerkelijk Russische soldaten voor de poort staan.
Hoe verdedigt Oekraïne zich hierna?
Oekraïne zal het laatste stuk Donbas niet zomaar opgeven, ook niet als Kostjantynivka valt. De Russen daarentegen zullen de druk zo lang mogelijk blijven opvoeren: met drones, raket- en artilleriebeschietingen, en infiltratie-eenheden.
Naast ‘statische’ fortificaties zijn drones het belangrijkste verdedigingsmiddel voor de Oekraïners. Het Oekraïense leger heeft gigantische stappen gemaakt op het gebied van drones – organisatorisch, operationeel, kwalitatief en kwantitatief. Het is daardoor voor de tegenstander haast onmogelijk geworden om zich met grotere eenheden te verplaatsen, en ook de kleine sabotage- en infiltratie-eenheden worden sneller gespot, opgejaagd en vernietigd.
Maar waterdicht is de Oekraïense verdediging niet, dat ook nog steeds kampt met een tekort aan soldaten door de aanhoudende mobilisatiecrisis. Kyiv heeft niet de luxe om louter op de bestaande verdedigingslinies te vertrouwen, en houdt ernstig rekening met een scenario waarin na Kostjantynivka ook het laatste restant van de Donbas in Russische handen valt. Oekraïne is daarom vorig jaar al begonnen met de aanleg van nieuwe fortificaties ten westen van Kramatorsk en Slovjansk, opnieuw bestaande uit meerdere rijen obstakels.
Dwarsdoorsnede van een grote verdedigingslinie ten westen van de huidige fortengordel op beelden die zijn vrijgegeven door het Oekraïense leger. Bron: X / @clement_molin
Desondanks toont het ISW zich in zijn rapport sceptisch over de betrouwbaarheid van deze nieuwe verdedigingswerken, vooral omdat het open, vlakke terrein van het Dnipro-laagland een stuk lastiger te verdedigen is. Historisch gezien was Centraal-Oekraïne het toneel van grote gemechaniseerde eenheden, snelle verplaatsingen en enorme tankslagen.
Het verlies van Kostjantynivka alleen zal de oorlog niet direct kantelen, en de strijd om de Donbas is er niet mee beslist. Maar de val van de stad kan wel de opmaat vormen voor het verlies van de hele fortengordel – en daarmee Oekraïne in een veel kwetsbaardere positie brengen.
10 jaar RAAM: wij hebben uw hulp nodig
In 2026 bestaat RAAM 10 jaar. Het is geen vanzelfsprekendheid dat we blijven voortbestaan. Daarvoor hebben we uw hulp nodig. Met uw giften kunnen wij auteurs een bescheiden honorarium betalen, onderzoek doen en Kennisplatform RAAM overeind houden. Wij zijn een ANBI: uw gift is aftrekbaar van de belasting.
