Op maandagavond 2 november ontstond opeens een rel vlak buiten Kyiv, in het rustige voorstadje Petropavlivska Borsjtsjahivka. De lokale woedeuitbarsting berust op wijdverspreide onvrede over de omgang met gemobiliseerde mannen, maar het protest lijkt kunstmatig te zijn aangewakkerd, schrijft Chris Colijn vanuit Kyiv.

Chaos ter plaatse in Petropavlivska Borsjtsjahivka. Foto: Oekraïense Strijdkrachten (CC BY-NC-ND 4.0)

De aanleiding voor het ogenschijnlijk spontane protest was een gerucht op sociale media, waarin werd beweerd dat een groep mannen door de Nationale Garde van Oekraïne werd vastgehouden en mishandeld. Een ambulance van een privékliniek zou geen toegang hebben gekregen tot de mannen om hen te verzorgen.

Binnen enkele uren verzamelde een boze menigte zich bij het gebouw, en uiteindelijk gebruikte de politie traangas toen demonstranten probeerden het huis te bestormen. De situatie liep dusdanig uit de hand dat zelfs Kyrylo Boedanov, de stafchef van president Volodymyr Zelensky, naar de plek in kwestie kwam om er (naar eigen zeggen) ‘achter te komen wat de fuck er aan de hand is’.

Fictie op sociale media

Dat het protest zo uit de hand liep, komt mede door de vele wilde geruchten en theorieën die op sociale media rondgaan. Pro-Russische bloggers en Russische staatsmedia schrijven dat er sprake is van een ‘concentratiekamp’, waar een 14-jarige jongen in de kelder van het gebouw zou zijn gemarteld. Maar ook in grote Oekraïense Telegramkanalen, met soms meer dan een miljoen volgers, werden volop onbevestigde geruchten verspreid.

De 14-jarige jongen die door sommigen al werd bestempeld als ‘martelslachtoffer’ raakte gewond toen hij bij het gebouw over een muurtje klom en naar beneden viel. Op beelden is te zien dat Boedanov met de tienerjongen praat en zijn familie opbelt met de vraag of ze hem kunnen ophalen.

Wat is er daadwerkelijk gebeurd?

Volgens generaal Oleksandr Pivnenko, commandant van de Nationale Garde, werd het huis in Petropavlivska Borsjtsjahivka gebruikt als tijdelijk onderkomen voor gemobiliseerde militairen, voordat ze naar hun training gaan. Naast vier mannen die naar een medisch centrum zijn gestuurd omdat ze verwondingen hadden, zag Pivnenko nog 18 militairen in het huis. De vier mannen met verwondingen hadden volgens hem het leger zonder toestemming verlaten, en waren later weer opgepakt. Wanneer en hoe ze letsel opliepen is onduidelijk. ​​Het Staatsbureau voor Onderzoek gaat na hoe de mannen werden vastgehouden en of er sprake was van dwang.

In de periode tussen mobilisatie en plaatsing worden Oekraïense mannen vaak ondergebracht op plekken die verre van ideaal zijn. In Oekraïne is al lange tijd kritiek op deze omstandigheden. ‘Over het algemeen zijn zulke tijdelijke verblijfplaatsen voor militairen in gehuurde particuliere woningen op dit moment geen uitzondering’, schrijft de nieuwssite Oekraïnska Pravda.

Zelf bezocht ik vorig jaar een vriend die op straat was gemobiliseerd en vervolgens enkele dagen op een industrieterrein in Kyiv werd gehuisvest in een donkere, vochtige ruimte, voordat hij bij een eenheid werd geplaatst. Hij raakte zwaar verkouden en kreeg van vrienden vitaminepillen en paracetamol toegestopt tijdens een kort bezoekmoment.

De periode tussen mobilisatie en plaatsing in een eenheid is er een met veel onzekerheid, zowel voor de gemobiliseerde als zijn dierbaren. Soms ontbreekt tijdens deze fase elk contact met vrienden en familie.

Bijna vijf jaar na het begin van de Russische invasie zijn er nog maar weinig vrijwillige aanmeldingen voor het Oekraïense leger

Dat mannen op deze manier worden vastgehouden is problematisch, maar een echt alternatief voor de gedwongen mobilisatie is er in oorlogstijd niet. Bijna vijf jaar na het begin van de Russische invasie zijn er nog maar weinig vrijwillige aanmeldingen voor het Oekraïense leger.

Wanneer soldaten eenmaal zijn gerekruteerd, kunnen ze soms te maken krijgen met mishandeling of nalatigheid. Zo was er afgelopen zomer ophef toen er misstanden naar buiten kwamen over de zogeheten Skelja-eenheid. Volgens ooggetuigen kregen militairen geen toegang tot medicijnen die ze nodig hadden, en werden ze geïntimideerd en fysiek mishandeld.

‘Als iemand beweert dat hij weet hoe het mobilisatieprobleem kan worden opgelost zonder capitulatie of soortgelijke maatregelen, dan is dat geen eerlijk mens’, zei de in Oekraïne gerespecteerde militair analist Taras Tsjmoet onlangs. Twee jaar geleden schreef ik voor RAAM al over dit duivelse dilemma van Oekraïne. Naarmate de oorlog voortduurt wordt het steeds moeilijker om gemotiveerde mannen te rekruteren.