Dat Oekraïne vier jaar na het begin van de grootschalige Russische invasie nog altijd overeind staat, is voor een groot deel te danken aan de veerkracht van het Oekraïense volk. Maar als we steeds blijven praten over de weerbaarheid van Oekraïners, verkleinen we bewust of onbewust onze eigen plicht om iets te doen, schrijft Elsa Court van The Kyiv Independent.

Inwoners van Kyiv schuilen in een metrostation tijdens een Russische luchtaanval in februari 2026. Foto:  Serhii Okunev / ANP / AFP

Stel je dit eens voor: in de koudste winter in jaren besluit een buurland de infrastructuur van jouw land te vernietigen. Waarom? Omdat het jouw grondgebied wil, maar er niet in slaagt de oorlog op het slagveld te winnen.

Dat buurland probeert al jaren om je bevolking tot overgave te dwingen. Zo nu en dan treft het een appartementsgebouw, een spoorweg of een kinderziekenhuis. Nu richt het zich op het vernietigen van alles wat het moderne leven draaiende houdt. Plotseling worden elektriciteit, internet, verwarming, verlichting en warm water luxeartikelen voor jou en miljoenen anderen in je stad. ’s Nachts luister je naar explosies terwijl raketten worden afgevuurd om de overblijfselen van het verwoeste elektriciteitsnet te raken.

Ambulances racen af en aan om iedereen te redden die op het verkeerde moment op de verkeerde plek was. ’s Ochtends stap je in de kou uit bed om je klaar te maken voor de dag, zonder te kunnen douchen of het toilet door te spoelen. Je hoopt dat er vandaag genoeg stroom is om het openbaar vervoer te laten rijden. Ouderen en mensen met een beperking kunnen hun appartementen op een hoge verdieping niet verlaten zolang de liften niet werken. Monteurs werken zich uit de naad in de vrieskou om verwarming en elektriciteit te herstellen — en sommigen sterven terwijl ze dit werk doen.

En stel je vervolgens voor: wanneer mensen in het buitenland eindelijk zien wat je buur doet, prijzen ze je omdat je het allemaal zo goed volhoudt. ‘Jullie zijn zó weerbaar’, zeggen ze, nadat ze beelden zien van jouw stad die in duisternis is gestort. Ze vinden het knap dat je ondanks alles nog altijd naar je werk gaat, dat je tijd doorbrengt met vrienden en familie, dat het leven op een of andere manier doorgaat.

In een café in Kyiv staan de lichten en verwarming uit, maar de espressomachine draait nog. Foto: Chris Colijn

Toen Rusland in januari het grootste deel van de kritieke energie-infrastructuur in Kyiv vernietigde en de temperatuur daalde tot -20 graden Celsius, bleven de meeste winkels open. Zelfs zonder stroom zetten café- en restauranteigenaars dieselgeneratoren aan om espressomachines en keukens draaiende te houden. Artsen bleven opereren, soms in halfduisternis, en de afvaldienst komt nog steeds het de containers legen.

Wanneer je dit tafereel bekijkt en woorden als ‘weerbaar’ gebruikt, voelt het alsof je een humanitaire ramp door een roze bril bekijkt.

Vier jaar weerbaarheid

Nu we het vijfde jaar zijn ingegaan van Rusland’s grootschalige oorlog — een oorlog die honderdduizenden levens heeft geëist, miljoenen heeft ontheemd en talloos veel mensen diepe littekens heeft bezorgd — is het moeilijk om niet moe te worden als mensen buiten Oekraïne steeds weer de weerbaarheid van Oekraïners benadrukken.

Dat onderzoek naar weerbaarheid belangrijk is, staat buiten kijf: het helpt begrijpen hoe samenlevingen, economieën en individuen omgaan met stress. De Oekraïense samenleving is buitengewoon weerbaar, en veel Oekraïners zouden zichzelf ook zo omschrijven. Aan het begin van Rusland’s grootschalige invasie was ik een van de velen die deze weerbaarheid regelmatig prees.

Ook de Oekraïense regering nam die boodschap over. Weerbaarheid betekent immers het vermogen om tegenslag te weerstaan en je er snel van te herstellen. Weerbare naties zijn succesvolle naties, en succesvolle naties winnen. Als Oekraïners weerbaar zijn, kan Rusland zijn agressieoorlog alleen maar verliezen.

De Oekraïense samenleving is buitengewoon weerbaar

Maar inmiddels vraag ik me af of het nog wel gepast is om hetzelfde te blijven zeggen. Als buitenlander die in Kyiv woont voel ik de behoefte om iets ongemakkelijks uit te spreken: we moeten stoppen met het herhalen van het idee dat Oekraïne ‘weerbaar’ is.

Oekraïners zouden niet weerbaar hoeven zijn. Als Kyiv de steun had gekregen waar het voortdurend om vroeg, zouden burgers niet zo hoeven lijden.

Het prijzen van weerbaarheid voelt als toekijken hoe iemand vecht om niet te verdrinken, terwijl je veilig op de oever staat. In plaats van een reddingsboot te sturen, complimenteer je die persoon omdat hij zo’n sterke zwemmer is. Wie een natie ‘weerbaar’ noemt, verkleint bewust of onbewust zijn eigen plicht om iets te doen.
Weerbare mensen redden zichzelf altijd wel, toch?

Oekraïners zouden niet weerbaar hoeven zijn

De herhaling van dit narratief over weerbaarheid schaadt bovendien langzaam het besef van buitenstaanders van wat oorlog echt betekent. Buitenlandse lezers willen liever niet nadenken over hoe burgers dag in dag uit overleven onder steeds erbarmelijkere omstandigheden. Ze lezen liever verhalen over hoe de kroegen openblijven tijdens een blackout, of over hoe Rusland aan het verliezen is.

Het is ongemakkelijk om na te denken over de trauma van Rusland’s oorlog, waar echte mensen elke dag door worden raakt en die nog generaties lang zullen doorwerken. Het is veel eenvoudiger de oorlog te bekijken door het prisma van ‘weerbaarheid’: dan wordt het lijden van een volk omgevormd tot iets positiefs, hoopvol en karaktervormends.

We houden van verhalen waarin een held kracht vindt te midden van ellende — want in onze cultuur leren we dat wie kiest voor weerbaarheid altijd wint, ongeacht de omstandigheden.

Geen keuze

Weerbaarheid is een positieve eigenschap, maar alleen wanneer je een keuze hebt in hoe je reageert. Wanneer we het hebben over Oekraïne’s weerbaarheid, vergeten we wat Oekraïners dondersgoed weten: Rusland zal zijn oorlog niet stoppen voordat de Oekraïense onafhankelijkheid is verpletterd. Oekraïners hebben geen keuze; ze moeten doorgaan en weerstand bieden aan Rusland’s eisen.

‘Weerbaarheid’ is inmiddels een soort interne grap geworden onder mijn vrienden in Kyiv. ‘We zijn zó weerbaar’, grapten we nadat een collega door een stroom rioolwater moest waden, nadat de leidingen van hun gebouw waren gesprongen. Een andere collega heeft een tent op haar bed gezet om ’s nachts warm te blijven nadat de verwarming uitviel. Een ander kocht een klok op batterijen, zodat ze tenminste wist hoe laat het was wanneer al haar apparaten uitvielen. Weerbaar, nietwaar?

Ik heb vrienden in Kyiv die wakker worden in koude, donkere appartementen, en het eerste wat ze op hun telefoons zien zijn video’s van hun geboortesteden die ’s nachts door Russische bommen zijn getroffen. Vervolgens staan ze op en gaan ze naar hun werk, omdat er simpelweg geen alternatief is. Ze hebben geen andere keuze.

Dit artikel werd eerder in het Engels gepubliceerd door The Kyiv Independent. U kunt hun werk hier steunen.