Belarus is voor Russen altijd vooral een vakantiebestemming geweest. Nu brandstoftekorten, droneaanvallen en internetbeperkingen het leven thuis zwaarder maken, raakt het buurland ook steeds meer in trek als woonplaats. Sommigen zijn al vertrokken. In Belarus zit niet iedereen daarop te wachten, ziet Dénis van Vliet.
Uitzicht over Minsk. De Belarussische hoofdstad wordt steeds populairder onder Russen die de problemen in eigen land ontvluchten. Foto: Egor Kunovsky
Een particuliere verhuurder uit Minsk wist laatst niet wat hem overkwam. Zeven jaar geleden erfde hij een tweekamerflat in een buitenwijk van de Belarussische hoofdstad, die hij sindsdien verhuurt. Normaal gesproken melden zich alleen Belarussen, af en toe een Litouwer of een IT'er uit Oezbekistan. Maar op een recente advertentie kreeg hij plots vijf tot zes reacties per dag uit Rusland, vertelde hij het onafhankelijke medium This Minsk Media.
Waar Belarussen hun grote buur jarenlang zagen als het beloofde land – hogere salarissen, meer kansen – lijkt het verkeer sinds begin dit jaar de andere kant op te lopen. Misschien, oppert de verhuurder uit Minsk half schertsend, komt dat wel door de 'Birds of Magyar', de Oekraïense drone-eenheid die steeds vaker doelen diep in Rusland weet te raken en de oorlog voor Russen op die manier voelbaar maakt tot ver weg van het front.
Door emigratie is de bevolking van Belarus de afgelopen jaren flink gekrompen. President Aleksandr Loekasjenko ziet de Russen daarom maar wat graag komen: vorige maand nog ondertekende hij een decreet dat het voor de buren makkelijker maakt snel een tijdelijke of permanente verblijfsvergunning te krijgen. Of de Belarussen daar ook blij mee zijn, is een andere vraag. De laatste weken duiken regelmatig berichten op met de strekking: het is wel welletjes zo met die Russen. Ook de verhuurder uit Minsk besloot zijn appartement uiteindelijk niet aan een Rus te verhuren: het ging naar een jong Belarussisch stel, ook al lag het aanbod uit Rusland hoger.
Geen harde cijfers, wel duidelijke signalen
Harde cijfers over de migratie van Russen naar Belarus bestaan niet, concludeerde de onafhankelijke Russische krant Novaja Gazeta al eerder. Wel zijn er stevige indicaties. Yandex Wordstat, dat bijhoudt hoe vaak op een term wordt gezocht via Ruslands populairste zoekmachine, laat al het hele jaar verhoogde belangstelling zien voor 'verhuizen naar Belarus'.
Een eerste golf ontstond in februari, toen het Kremlin de internettoegang inperkte: op het hoogtepunt werden ruim 14.000 zoekopdrachten per maand geregistreerd. In de democratie-index van The Economist staat Belarus weliswaar een plek lager dan Rusland, maar van internetblokkades is nog geen sprake. Begin zomer zakte de belangstelling weer, maar vorige maand liep het aantal weer op tot bijna 9.000 zoekopdrachten per maand. Op dat moment waren de benzinetekorten door Oekraïense droneaanvallen op raffinaderijen het meest nijpend. Ter vergelijking: tussen het begin van de Russische oorlog tegen Oekraïne in februari 2022 en 2026 kwam het aantal zoekopdrachten nooit boven de 4.000 uit.
Zoekopdrachten voor ‘verhuizen naar Belarus’ via Yandex, februari 2022 t/m juli 2026.
Veelzeggender is misschien nog wel het aantal Russen dat een huis koopt in Belarus. In het eerste kwartaal waren kopers uit Rusland goed voor zo'n 10 procent van alle transacties op de woningmarkt van Minsk, tegenover slechts 2 procent in dezelfde periode een jaar eerder. Recentere cijfers van het Belarussische kadaster bevestigen dat die trend zich nog altijd doorzet. Russen kopen vooral middenklassewoningen tussen de 60.000 en 140.000 dollar, blijkt uit de analyse bij de cijfers, en dat drijft de prijzen op. In absolute aantallen gaat het in Minsk om 125 tot 150 woningen die maandelijks door Russen worden opgekocht.
Onder Belarussen wekt die opmars ergernis, te meer omdat de huizenprijzen in Minsk een schijntje zijn voor een Rus die Moskou gewend is: de 'korting' loopt op tot ver boven de 50 procent. 'Ik vind dat er een wet moet komen die Russen een veel hogere prijs laat betalen als ze hier een woning willen kopen', zegt Matvej (27) tegen de onafhankelijke nieuwssite Salidarnasts. 'Anders blijven wij, de Belarussen, straks zonder appartement achter.'
Ook inwoner Olga Kravtsova beklaagt zich tegenover het Russische zakenblad Tinkoff Journal over de stijgende prijzen. Maar wat haar vooral opvalt, is de andere sfeer die de Russen meebrengen. ‘Minskenaren grappen tegenwoordig dat Minsk een minifiliaal van Rusland aan het worden is. De gastvrijheid van vroeger is er niet meer', vertelt ze.
Op de huurmarkt is de situatie iets anders. Russen willen wel een woning huren in Minsk, maar verhuurders staan niet in de rij om met hen in zee te gaan. De Siberische Anna Trosjina schreef eerder deze maand op Threads dat ze zeker twintig verhuurders had aangeschreven, maar telkens nul op het rekest kreeg, en ze bleek daarin niet de enige. 'Iedereen zegt dat Russische staatsburgers nergens terechtkunnen', antwoordt een ander. Belarussen reageren weinig begripvol.
Een leeglopend land
Dat Belarussen niets moeten hebben van Russen, zal er bij Loekasjenko niet ingaan. In zijn ogen zijn zij één volk. Al in de jaren negentig lanceerde hij het idee voor een Uniestaat: een vergaande versmelting van beide landen. En sinds de grootschalige protesten tegen zijn regime in 2020, toen zijn Russische collega Vladimir Poetin hem aanbood een politiemacht te sturen mocht de situatie uit de hand lopen, is er nog een praktische reden om Russische migranten te verwelkomen: de mislukte opstand en daaropvolgende genadeloze repressie zorgde voor een behoorlijke emigratiegolf uit Belarus.
Niet-gewelddadige demonstranten, met de historisch rood-witte vlag van Wit-Rusland, stuiten op een linie oproerpolitie tijdens een demonstratie op 30 augustus 2020. Foto: Andrew Keymaster / Unsplash
Het land telde volgens Belstat in 2019 nog ruim 9,4 miljoen inwoners, tegenover zo'n 9 miljoen begin dit jaar. Het land kampt met een groot arbeidstekort: er staan 135.000 vacatures open, zo'n 70 procent daarvan aan de onderkant van de arbeidsmarkt, in functies als productiemedewerker, chauffeur of bouwvakker. De vergrijzing verergert dat: de komende jaren gaan grote, eind jaren vijftig en begin jaren zestig geboren cohorten met pensioen, en volgens het staatsprogramma voor de arbeidsmarkt moet Belarus de komende vijf jaar meer dan 300.000 werknemers vervangen.
In de hoop dat gat te vullen, wordt het ene na het andere programma opgezet om migranten te verwelkomen. Begin vorig jaar presenteerde Loekasjenko al een plan om 150.000 Pakistaanse arbeiders naar Belarus te halen. Een loze belofte, want in heel 2025 kwamen er uiteindelijk maar 561 aan. Recent werd een akkoord getekend met Oezbekistan, waarmee de georganiseerde werving van Oezbeekse arbeidskrachten formeel van start ging. Kort na aankomst van de eerste groep waren er al klachten over lonen en arbeidsomstandigheden, en vroegen sommige arbeiders om teruggestuurd te worden. Het lijkt onwaarschijnlijk dat de Russische immigranten, die blijkens hun woningbiedingen al meer te besteden hebben dan de Belarussen, dit soort banen gaan invullen.
Niet de beste keuze, maar de gemakkelijkste
Dat Loekasjenko zo actief Russen probeert aan te trekken, wordt in Rusland zelf niet als storend ervaren. Integendeel, Kremlin-getrouwe media als Lenta schrijven geregeld lovend over het rustige, betaalbare bestaan dat Russen in Belarus zouden vinden: lagere huren, goedkopere boodschappen, makkelijk te vinden werk en pensioenjaren die gewoon meetellen bij terugkeer. De populaire blogger Stas Vasiljev, regelmatig te gast bij tv-propagandist Vladimir Solovjov, zegt zelf te hebben overwogen te verhuizen. ‘Qua mentaliteit verschilt Belarus namelijk niet echt van Rusland.’
Wegen de voordelen van verhuizen naar Belarus voor een Rus op tegen de nadelen? Het onafhankelijke medium Meduza portretteerde twee Russen die de stap al hebben gezet: Oksana, die van een stad in Zuid-Rusland naar Minsk verhuisde, en Olga, die vanuit de regio Tsjeljabinsk in de Oeral naar het Belarussische Grodno vertrok.
Oksana staat nog altijd achter haar keuze en vond in Minsk ook snel werk: dankzij stabiel internet vond ze in haar vakgebied, crisiscommunicatie, moeiteloos internationale opdrachtgevers. Toch loopt ze weleens tegen grenzen aan. Bij verhuurders botst ze op wat ze zelf een Sovjet-mentaliteit noemt. Olga twijfelt meer: ze worstelt al een half jaar met haar verblijfsvergunning, de prijzen vindt ze hoog en de lonen (ze werkt bij een postbedrijf) juist laag.
Volgens de door Meduza aangehaalde socioloog Anna Koelesjova drijft vooral angst Russen naar Belarus: angst om afgesneden te raken van de buitenwereld, en angst om bij nog meer repressie straks helemaal niet meer uit Rusland weg te kunnen. Koelesjova ondervroeg tussen december 2025 en juni 2026 samen met collega's meer dan 740 abonnees van het Telegram-kanaal Emigriceps.
Haar conclusie: weinigen kiezen bewust voor Belarus als land. Het is eerder makkelijkste bestemming om uit Rusland weg te komen, zowel qua papierwerk als kosten. Ze waarschuwt dat de stap op termijn averechts kan werken: door de nauwe samenwerking tussen de Russische en Belarussische veiligheidsdiensten en het ontbreken van echte rechtsbescherming, zijn migranten er minstens net zo kwetsbaar. 'Mensen kiezen niet het beste regime', zegt Koelesjova, 'maar de weg van de minste weerstand.'
10 jaar RAAM: wij hebben uw hulp nodig
In 2026 bestaat RAAM 10 jaar. Het is geen vanzelfsprekendheid dat we blijven voortbestaan. Daarvoor hebben we uw hulp nodig. Met uw giften kunnen wij auteurs een bescheiden honorarium betalen, onderzoek doen en Kennisplatform RAAM overeind houden. Wij zijn een ANBI: uw gift is aftrekbaar van de belasting.
