Afgelopen weekend koos Donald Trump opnieuw om Oekraïne onder druk te zetten, en niet Rusland. In Kyiv ziet correspondent Chris Colijn dat boosheid en teleurstelling overheersen, maar inmiddels weet Oekraïne ook enigszins hoe het moet omgaan met de druk van Trump.

President Zelensky en de Amerikaanse president Trump ontmoeten elkaar tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties enkele weken geleden in New York. Foto: ANP / EPA  /UKRAINIAN PRESIDENTIAL PRESS SERVICE

‘Diesel in plaats van principes’, kopte de nieuwssite LB op zaterdag. ‘Het voelde als een valstrik’, kopte The Kyiv Independent. Oekraïne is verbolgen over de nieuwste streek van Trump. Hij gooit Kyiv onder de bus om zijn eigen tussentijdse verkiezingen te redden, en doet dat op een ongelofelijk lompe manier.

Oekraïense en Europese diplomaten waren afgelopen vrijdag net afgereisd naar Miami om te praten over een wederzijdse stop op aanvallen op energievoorzieningen, kortweg een energiestop. Terwijl zij nog overlegden, sloten de presidenten van de Verenigde Staten en Rusland een deal over diesel, bedoeld om de brandstofprijzen te drukken, vlak voor de Amerikaanse midterms. De gesprekken in Miami werden vroegtijdig gestaakt, omdat er simpelweg niks meer te bespreken was.

Als klap op de vuurpijl zei Trump op zaterdag: ‘Tijd voor Oekraïne om een nieuwe president te krijgen’. In het verleden suggereerde de Amerikaanse president al vaker dat Oekraïne een nieuwe president moet verkiezen, of er nu oorlog is of niet. Moskou wil niet praten over vrede, maar Washington legt juist druk op Kyiv.

Chris Colijn

Journalist in Kyiv

Chris Colijn woont en werkt in Kyiv als correspondent voor Kennisplatform RAAM, RTL Nieuws en BNR Nieuwsradio.

Washington zet Kyiv onder druk

Het Witte Huis vroeg dit jaar al meermaals aan Kyiv om te stoppen met de aanvallen op Russische olievoorzieningen, omdat ze impact zouden kunnen hebben op de wereldwijde energiemarkt. Oekraïne had daar geen boodschap aan, wat vervolgens zorgde voor ergernis in Washington. De VS zouden tegen Zelensky hebben gezegd: ‘Doe wat je wilt in Rusland, maar blijf van de olieraffinaderijen af, want dat veroorzaakt een wereldwijd probleem.’

Een anonieme Amerikaanse functionaris zegt tegen nieuwssite Axios: ‘Zelensky schat de situatie verkeerd in. Door raffinaderijen te blijven aanvallen, ondermijnt hij de goede verstandhouding die hij de afgelopen zes maanden met Trump heeft opgebouwd.’

Als Oekraïne de olievoorzieningen blijft aanvallen, zou Amerika kunnen stoppen met het delen van inlichtingen. Daardoor zou de waarschuwingstijd bij raketaanvallen kunnen verkleinen, en wordt het mogelijk ook moeilijker om aanvallen uit te voeren op Russisch grondgebied. Ook zou Washington dreigen met een stop op PURL, het mechanisme waarmee Oekraïnes bondgenoten wapens kopen bij de VS, voornamelijk Patriot-luchtafweerraketten – al heeft Amerika daar zelf geen baat bij.

‘Onlangs pochte Matthew Whitaker, de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO en medestander van Trump, dat de bijdragen aan PURL de 10 miljard dollar hadden bereikt’, schrijft de Oekraïense analist en militair Oleksi Jarmolenko op sociale media. ‘Zo'n programma stopzetten is jezelf in de voet schieten. Wat niet verwonderlijk is voor Trump.’

Woede in Kyiv

Boven Oekraïne vliegen er nog dag en nacht Russische drones, en er gelden stroomschema's wegens de recente aanvallen op energiecentrales. De meeste burgers rekenen op een zware winter, en niet op een energiestop van Trump.

‘Eerlijk gezegd was iedereen ontzettend geschokt’, zei een anonieme Oekraïense functionaris tegen The Kyiv Independent over de stukgelopen onderhandelingen in Miami. ‘Ik hoop dat de Amerikanen nu niet ook nog Patriot-luchtverdedigingssystemen aan de Russen geven, om hun olieraffinaderijen te beschermen’, grapt een andere functionaris. ‘Het was gewoon fucking dom om met deze zet het hele idee van een energiewapenstilstand de grond in te boren’, zegt een derde anonieme bron.

Dat specifiek Zelensky als zondebok wordt gezien, en de president van Amerika hem weg wil hebben, valt ook bijzonder slecht. Er zijn meer dan genoeg burgers die liever een andere president zien, maar Oekraïne vecht een oorlog voor zijn onafhankelijkheid en bestaansrecht. Het idee dat een ander land wil bepalen wie Oekraïne moet leiden is ondenkbaar, of het nu Rusland of de Verenigde Staten is.

Er zijn meer dan genoeg burgers die liever een andere president zien, maar Oekraïne vecht een oorlog voor zijn onafhankelijkheid en bestaansrecht

Ook Oekraïners die Zelensky afwijzen, maken bezwaar tegen Trumps uitspraken. Want over het leiderschap van Oekraïne beslissen Oekraïners zelf. ‘Trump is een klootzak’, reageerde Dmytro Kozjatynski, de organisator van de grootschalige protesten tegen Zelensky's personeelsbeleid deze zomer. Mychajlo Lavrovski, een Oekraïense militair, schreef op X: ‘Er is niets ter wereld dat Zelensky's populariteit vandaag meer kan opkrikken dan Trumps kinderachtige uitbarstingen tegen hem, waarin hij schreeuwt dat hij vervangen moet worden.’

President Trump on Ukraine war: "Zelensky could've settled it many times, but he chose not to." https://t.co/mTn4uboLZY

— CSPAN (@cspan) October 10, 2026

De energiestop die nooit begon

De gesprekken over een energiestop vonden plaats in het kader van langdurige pogingen van Washington om een einde aan de oorlog in Oekraïne te faciliteren. Dat er ditmaal wél een vredesdeal zou komen, leek voor dit weekend al erg onwaarschijnlijk. De gesprekken over een mogelijk einde aan de oorlog in Oekraïne lagen tussen februari en september 2026 feitelijk stil, omdat de aandacht van Washington vooral uitging naar de oorlog tegen Iran. In september bezochten Trumps gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner zowel Moskou als Kyiv om het vredesproces nieuw leven in te blazen, met als eerste stap een afspraak dat beide landen elkaars energievoorzieningen met rust zouden laten. De bezoeken werden, zoals de afgelopen jaren steeds het geval was, bestempeld als ‘succesvol’, ‘belangrijk’ en ‘productief’.

Op papier is deze energiestop een deal waar iedereen baat bij heeft: Trump kan een succesje presenteren, Oekraïne kan een winter met minder stroomuitval tegemoet zien en Rusland kan zijn olieraffinaderijen repareren. Ongeveer de helft van de Russische raffinagecapaciteit is nu uitgeschakeld, en Oekraïne maakt zich op voor een ongekend zware winter.

Het is dit jaar al de derde keer dat Trump een energiestop aankondigt. De eerste, eind januari, duurde een week: op 3 februari zei Trump dat Poetin zijn woord had gehouden, en diezelfde nacht lanceerde Rusland meer dan 70 raketten en 450 drones op onder meer Oekraïense energiecentrales. Op 14 september meldde Trump op Truth Social dat Oekraïne en Rusland hadden afgesproken elkaars energievoorzieningen niet aan te vallen. Volgens de Financial Times had Moskou nergens mee ingestemd. Oekraïne vroeg al maanden om een wederzijdse pauze, maar Moskou voerde juist de aanvallen op. Poetin wil voor de winter geen energiestop, omdat hij verwacht dat aanvallen in de kou Kyiv tot concessies dwingen.

Enkele uren na de nieuwste aankondiging van een energiestop viel Rusland een warmtecentrale in Charkiv aan. En op dinsdagavond werd warmtecentrale 4 in Kyiv aangevallen met raketten. Dat terwijl Oekraïne was gestopt met het aanvallen van Russische olievoorzieningen. 

President Trump kondigt via zijn sociale mediakanaal Truth Social aan dat er een energiebestand zou zijn bereikt tussen Oekraïne en Rusland. Foto: Truth Social

De dieseldeal

Van een energiestop is dus geen enkele sprake, althans niet van Russische zijde. Maar de dieseldeal lijkt wel echt. Volgens de Russische vicepremier Aleksandr Novak kan Rusland in oktober al 300.000 ton diesel leveren aan de VS, in november 500.000 ton en in december 1 miljoen ton. Volgens Trump komt daar tussen januari en april nog 3 miljoen ton bij, samen 4,8 miljoen ton. Of er al diesel onderweg is, is nog onduidelijk.

De eerste 1,8 miljoen ton staat ongeveer gelijk aan bijna drie maanden Oekraïens dieselverbruik, zegt Oleksandr Sirenko, analist bij het adviesbureau NaftoRynok, tegen de nieuwssite Liviy Bereh. Geen insignificante hoeveelheid, maar de vraag is of de brandstofprijs in Amerika hiermee echt veel lager wordt. ‘Voor de VS staat dat gelijk aan twee emmers, en voor de rest van de wereld al helemaal. Dit is puur een politieke kwestie.’ 

De wereldwijde dieselschaarste komt vooral door de Amerikaanse oorlog tegen Iran, die de raffinage in het Midden-Oosten ontwrichtte en de scheepvaart bij de Straat van Hormuz verstoort. Rusland speelt volgens Axios ook een rol: nadat Oekraïne zijn raffinaderijen aanviel, beperkte Moskou de dieselexport, waardoor ongeveer 10 procent van het aanbod over zee wegviel. Volgens Volodymyr Omeltsjenko, energiedeskundige van het Razoemkov Centrum in Kyiv, is de rol van Rusland beperkt: ‘De klappen die de Russische verwerkingsindustrie te verduren krijgt versterken het [wereldwijde] tekort weliswaar in zekere mate, maar vormen niet de belangrijkste oorzaak ervan’, zegt hij tegen de nieuwssite ZN. De aanvallen verklaren volgens hem hooguit 15 procent van de prijsstijging. Een tekort dat vooral voortkomt uit Trumps eigen oorlog tegen Iran, wordt dus deels op Kyiv afgeschoven.

Een dieseltekort dat vooral voortkomt uit Trumps eigen oorlog tegen Iran, wordt dus deels op Kyiv afgeschoven

Het besluit om de import toe te staan nam Trump zelf, ruim drie weken nadat hij op 18 september de Lindsey Graham Act ondertekende, de wet die de sancties op de Russische energiesector juist moest opvoeren. Zijn nieuwe deal stuit daarom op veel kritiek in de Amerikaanse politiek.

‘Het was juist de bedoeling om Poetins geld voor de oorlog af te snijden door landen te straffen die de sancties omzeilden en Russische olie kochten. Betekent dit dat we onszelf nu sancties opleggen? Aan welke kant staat Trump?’, schreef de Democratische senator Mark Kelly.

Ook Republikeinen uiten kritiek. Zeven senatoren, onder wie vier Republikeinen, schreven op 11 oktober: ‘De Verenigde Staten mogen Poetin geen financiële reddingsboei toewerpen zolang Rusland Oekraïense burgers blijft doden. De regering moet onmiddellijk het roer omgooien.’

Moskou wil niet praten

De Verenigde Staten lijken nog altijd te leven in de illusie dat Poetin daadwerkelijk te porren is voor een vredesdeal, als hij daartoe wordt verleid. Hoe succesvol die strategie is blijkt uit de woorden van Poetins diplomaat Joeri Oesjakov, die op zaterdag liet weten dat Moskou geen enkele intentie heeft om nu te praten over vrede. ‘Zelensky verdient geen adempauze’, zegt ook Sergej Lavrov, de minister van Buitenlandse Zaken van Rusland. ‘We blijven de doelstellingen van de speciale militaire operatie nastreven; die zijn bij iedereen welbekend en we hebben ze nooit gewijzigd, in tegenstelling tot de koerswijzigingen en het gedraai van Zelensky en zijn Europese meesters.’

Een compromis over een einde aan de oorlog blijft ver weg, en dat heeft Washington vooral aan zichzelf te danken. De Amerikanen stelden zichzelf vanaf het begin van Trumps tweede termijn op als bemiddelaar, een partij die vrede kon bewerkstelligen en met harde maatregelen kon dreigen als Rusland of Oekraïne het vredesproces zouden dwarsbomen. Die positie ondermijnt Trump zelf, door de band met Poetin aan te halen zonder van Moskou enige concessies te eisen. Als Rusland zich niet houdt aan de energiestop, ondervindt het geen consequenties. Maar als Oekraïne doorgaat met het aanvallen van Russische raffinaderijen, kunnen Amerikaanse inlichtingen en wapenleveringen wegvallen.

Hoe Kyiv het spel speelt

Zelensky heeft inmiddels geleerd hoe hij moet reageren op Trumps woorden. ‘Dit is goed nieuws voor iedereen, en het is belangrijk dat dit werkelijkheid wordt’, zei hij op zondag in reactie op de energiestop waar hij de details niet van wist, omdat ze met Rusland noch Oekraïne waren besproken.

‘Als Rusland wil dat wij onze langeafstandsaanvallen op zijn olieraffinaderijen en olie-export stopzetten, dan moet Rusland zijn aanvallen op ons energiesysteem en onze kritieke infrastructuur staken’, zei Zelensky op maandag tijdens een toespraak bij het Warschau Security Forum. Maar Rusland doet niet mee, en blijft aanvallen zoals het voorheen deed.

‘De kern van het spel wat hier wordt gespeeld, gaat over een schuldvraag: Wie is het slechte jongetje? Wie wil er geen gevechtspauze?’, zegt Dmytro Koeleba, die van 2020 tot 2024 diende als minister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne. ‘President Zelensky moet nu zijn team bij elkaar roepen en met zoveel mogelijk informatie besluiten nemen om het spel goed te spelen, zodat de verantwoordelijkheid voor verdere stappen bij Poetin ligt. Dat verandert niets aan Trumps houding tegenover Poetin, maar het beschermt ons tegen nieuwe beschuldigingen.’

Het moet, kortom, voor iedere Amerikaanse en Europese politicus glashelder zijn dat Oekraïne bereid is om de aanvallen te stoppen, en Rusland niet.

Voetgangers lopen door een donkere straat tijdens een stroomstoring in Kyiv. Rusland heeft ook deze winter het vizier weer gericht op de Oekraïense energievoorzieningen. Foto: ANP / Sergei SUPINSKY / AFP

‘Onze belangrijkste bondgenoot op dit moment zijn de Amerikaanse media’, zegt Vadym Denisenko, hoofd van de denktank Zakelijke Hoofdstad tegen nieuwssite NV. ‘We moeten duidelijk maken dat we bereid zijn Rusland toe te staan 4,8 miljoen ton diesel naar de VS te exporteren, maar alleen op voorwaarde dat onze energiesector niet wordt aangevallen.’ Hij noemt het een ‘alles-of-niets-spel’: óf er komt daadwerkelijk een pauze in aanvallen op energievoorzieningen, óf Oekraïne wordt genoodzaakt om de Russische economie harder te raken dan ooit tevoren, met alle gevolgen van dien.

Zelensky zocht dit weekend nadrukkelijk de Amerikaanse media op, door in gesprek te gaan met de nieuwszender ABC.

Na slechts drie dagen is al duidelijk dat de ‘deal’ van Trump niet bestaat. Oekraïne zal daarom vermoedelijk op korte termijn doorgaan met haar aanvallen op Russische olievoorzieningen, in tegenstrijd met de wensen van Washington. Want waarom zou Oekraïne nog luisteren naar een ‘bondgenoot’ die Rusland in de kaart speelt en steeds dreigt om elke vorm van steun in te trekken, en een ‘bemiddelaar’ die Rusland geen stap dichter bij de vrede heeft weten te brengen?

Lichtpuntjes

Dit is niet de eerste keer dat Amerika Oekraïne in de steek laat, en vermoedelijk ook niet de laatste keer dat Trump Oekraïne in de maling neemt. De breuk tussen Washington en Kyiv wordt steeds wijder, en lijkt nu echt onherstelbaar. Maar er zijn twee lichtpunten.

Ten eerste heeft Kyiv geleerd van het verleden, en probeert het steeds minder afhankelijk te worden van de Verenigde Staten. Volgens het ministerie van Defensie was 91 procent van de wapensystemen die dit jaar zijn goedgekeurd voor de strijdkrachten Oekraïens. Het eerste gevechtsgebruik van de Oekraïense ballistische raket FP-7 werd onlangs gemeld, een belangrijke stap voor de Oekraïense defensie-industrie. En Oekraïne werkt aan een eigen Patriot-alternatief: Freyja, dat Oekraïne samen met Europese partners ontwikkelt en dat volgens Reuters medio 2027 als prototype klaar moet zijn. Juist voor luchtverdediging blijft Oekraïne deze winter nog afhankelijk van de VS. Maar hoe meer Oekraïne zelf produceert, hoe moeilijker het voor Trump wordt om druk te zetten.

Dit is niet de eerste keer dat Amerika Oekraïne in de steek laat, en vermoedelijk ook niet de laatste keer dat Trump Oekraïne in de maling neemt

Ten tweede loopt Trumps druk vaak op niets uit. Na de ruzie in het Oval Office in februari 2025 wist Zelensky de relatie met zijn Amerikaanse collega weer te lijmen. De grondstoffendeal die Amerika eerst presenteerde als een wurgcontract werd uiteindelijk een prima deal voor alle partijen. En het 28-puntenplan voor vrede, wat vooral voor Moskou voordelig zou uitpakken, ligt al lang en breed in de prullenbak.

Wat helaas wel het geval blijft, is dat Kyiv door Washington wordt weggezet als juniorpartner die niets heeft in te brengen over zijn eigen toekomst. De komende weken moet blijken of Rusland zijn aanvallen op de Oekraïense energievoorziening volhoudt, of er daadwerkelijk Russische diesel aankomt in de VS, en of Washington zijn dreigementen over inlichtingen en PURL waarmaakt.