Na Assad verdwijnt met Nicolás Maduro opnieuw een Poetin-vriend van het toneel. Terwijl Rusland de Amerikaanse ontvoering van president en bondgenoot Maduro officieel scherp veroordeelt, doen pro-Kremlinmedia het verlies inmiddels af als irrelevant. Venezuela wordt plots afgeschilderd als een blok aan het been, een probleem waarmee Washington zichzelf nu heeft opgezadeld.

Ontmoeting tussen Vladimir Poetin en Nicolás Maduro in Moskou eerder dit jaar. Foto: Alexander Zemlianichenko / ANP / EPA

Twee weken geleden kopte de nationalistische Russische tv-zender Tsargrad nog: ‘Rusland zal Venezuela beschermen tegen de VS’. De zender – eigendom van Konstantin Malofejev, een oerconservatieve, strenggelovige miljardair die naam maakte als financier van Russische milities in de Donbas – baseerde zich op een telefoongesprek van Sergej Lavrov, de Russische minister van Buitenlandse Zaken, met zijn Venezolaanse ambtgenoot Yván Gil, die hij had verzekerd van Russische steun bij een eventuele Amerikaanse aanval.

Die steun kwam er niet toen Amerikaanse troepen in de nacht van vrijdag op zaterdag het presidentiële paleis in Caracas binnenvielen en Maduro en zijn vrouw afvoerden naar de VS. In een telefoongesprek met de Venezolaanse vicepresident Delcy Rodriguez na de aanval hield Lavrov het bij 'sterke solidariteit met het Venezolaanse volk in het licht van de gewapende agressie'. Moskou heeft er bij de Amerikanen op aangedrongen om Maduro en zijn vrouw vrij te laten.

In plaats van kritische vragen te stellen over het uitblijven van Russische hulp, kwam Tsargrad daags na de gebeurtenissen met een opmerkelijke analyse: de Amerikanen zijn in een val gelopen die niemand zag aankomen.

Volgens het artikel hebben ‘onervaren Amerikaanse onderhandelaars’, onder wie minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, zich in de luren laten leggen door de entourage van Maduro. De nieuwe lezing luidt dat de Venezolaanse legertop zelf van de president af wilde, omdat hij te veel toegaf aan Amerikaanse druk. Door hem als zoenoffer aan de Amerikanen te laten, kochten de generaals hun eigen machtspositie vrij. De VS kampt nu met een veel groter probleem: een verenigd Latijns-Amerika dat zich tegen Washington keert, terwijl het regime in Caracas zonder Maduro steviger in het zadel zit dan ooit.

Het Assad-scenario

De draai in de berichtgeving is typerend voor de Russische duiding van de val van Maduro en roept herinneringen op aan het verlies van de Syrische bondgenoot Assad. Ook hij kon jarenlang op onvoorwaardelijke steun uit Moskou rekenen, tot hij werd verdreven door een coalitie van rebellengroepen. Plots klonk in Moskou een heel ander geluid: Assad had niet geluisterd naar dringende Russische adviezen, was corrupt geworden en had de grip op de realiteit verloren. De boodschap was helder: Rusland had niet gefaald, de protegé had gefaald.

Toen afgelopen zaterdag tot de wereld doordrong wat zich in Venezuela had afgespeeld, reageerde het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken aanvankelijk slechts met de mededeling dat een verklaring zou volgen. Die officiële reactie was, toen hij uiteindelijk kwam, op papier fel. Moskou noemde de Amerikaanse interventie een illegale schending van de soevereiniteit en benadrukte het recht van Venezuela om zijn eigen koers te bepalen. De Venezuela-correspondent van staatszender RT mocht in de tv-uitzending bij propagandist Vladimir Solovjov nog fulmineren dat er nu een keiharde internationale reactie nodig was.

Westerse hypocrisie

Al snel daarna verschoof de focus in de pro-Kremlinmedia van afkeuring naar ‘westerse hypocrisie’: waar waren de EU-lidstaten die na de Russische invasie in Oekraïne zo hard riepen dat het internationaal recht was geschonden? De Komsomolskaja Pravda wees op de stilte vanuit Europa als bewijs van 'dubbele standaarden'. De invloedrijke parlementariër Konstantin Kosatsjev liet in diverse media zijn licht schijnen op de gebeurtenissen. Hij haalde niet zozeer uit naar de VS, als wel naar de zogenoemde ‘Coalitie van Bereidwilligen’ – het pact van westerse landen dat de veiligheid van Oekraïne wil garanderen. Bij de nieuwsdienst OSN noemde hij het pact een ‘zielig, machteloos clubje’ dat niet in staat is om in te grijpen of zelfs maar een eigen mening te vormen.

In andere publicaties werden buitenlandse stemmen opgevoerd om te bewijzen dat de val van Maduro geen verlies voor Rusland is, maar een teken van westers moreel faillissement. De populaire site Life voerde Glenn Diesen op, een Noorse professor die geliefd is in rechts-radicale kringen en bekendstaat als vaste gast bij RT. Diesen hekelde de westerse ‘obsessie’ met Rusland en bekritiseerde hoe media de Amerikaanse agressie in Venezuela probeerden te framen als ‘Poetinisering’. Volgens hem proberen journalisten zelfs bij gebeurtenissen die niets met Moskou te maken hebben krampachtig een link met Rusland te leggen.

'Kun je je voorstellen wat de reactie van de wereld zou zijn als Poetin Zelensky gevangen zou nemen?'

Staatsmedium RT voerde zelf de socialistische voormalig Ecuadoriaans president Rafael Correa op, die tijdens zijn ambstermijn (2007-2017) Ecuador zo veel mogelijk op afstand probeerde te zetten van de VS. Ook hij wees op de 'mondiale hypocrisie': 'Kun je je voorstellen wat de reactie van de wereld zou zijn als Poetin Zelensky gevangen zou nemen? Niet de reacties die de VS nu ten deel vallen.'

Trump buiten schot

Opvallend genoeg blijft de hoofdrolspeler in het dossier-Venezuela, de Amerikaanse president Donald Trump, in de Russische berichtgeving grotendeels buiten schot. Als zijn naam al valt, wordt – in lijn met de analyse van Tsargrad – de schuld afgewenteld op zijn staf, die zich zou hebben laten meeslepen. Aan persoonlijke aanvallen aan het adres van Trump lijkt men zich in Moskou niet zomaar meer te wagen.

De laatste keer dat oud-president Dmitri Medvedev – die bekendstaat om zijn rabiate teksten op X – fel uithaalde naar de Amerikaanse president was afgelopen zomer, na een – nooit nagekomen – ultimatum van Trump over de oorlog in Oekraïne. Die diplomatieke botsing liep destijds hoog op toen Trump reageerde door twee kernonderzeeërs richting Russische wateren te sturen. In Medvedevs reactie op de inval in Venezuela klinkt nu zelfs verkapte bewondering door voor de Realpolitik van de Amerikaanse president: ‘Team-Trump is hard en cynisch in het bevorderen van de belangen van zijn land.’

Russisch materieel

Ook de teleurstellende prestaties van de Russische wapensystemen bleven in de pro-Kremlinmedia onvermeld. Venezuela had voor miljarden ingeslagen in Moskou en beschikte op papier over geavanceerde luchtafweer, zoals de S-300VM. Dit wapen, door Rusland gepresenteerd als een ondoordringbaar schild, is volgens de Amerikaans militair analist en veteraan Wes O’Donnell in de praktijk veranderd in een dodelijke val voor de gebruiker zelf. Zodra de Venezolaanse operators de installatie inschakelden, fungeerde het systeem volgens O'Donnell niet als een onzichtbare muur, maar als een ‘brandende vuurtoren’ in het elektromagnetisch spectrum. In plaats van de Amerikanen af te schrikken, verraadde het systeem direct zijn eigen positie, waardoor de peperdure luchtverdediging binnen twintig minuten tot zwijgen was gebracht.

Het militaire debacle werd in Rusland, voor zover het überhaupt werd aangestipt, vooral toegeschreven aan de Venezolaanse strijdkrachten zelf. De populaire nieuwssite Lenta.ru vroeg zich af waar de soldaten met manpads waren gebleven; de relatief eenvoudige, draagbare luchtdoelraketten die vanaf de schouder worden afgevuurd. De impliciete boodschap was duidelijk: het lag niet aan de geavanceerde Russische technologie, maar aan de Venezolanen die nalieten terug te vechten. Bij Radio Komsomolskaja Pravda vertelde de Russische oud-parlementariër Andrej Toemanov uit eigen ervaring dat de beveiliging van president Maduro een gatenkaas was.

Geen traan om Maduro

Samenvattend schotelen de pro-Kremlinmedia de Russische burger een comfortabel, maar cynisch wereldbeeld voor. De actie van Trump wordt weliswaar juridisch veroordeeld als een schending van het internationaal recht, maar politiek wordt de Amerikaanse president gespaard. De onderliggende boodschap is dat Maduro zijn lot over zichzelf heeft afgeroepen en dat zijn vertrek geen strategische aderlating is voor het Kremlin. De nadruk ligt in Moskou op de gelaten Europese reactie. Volgens de Russische lezing toont de operatie vooral de lafheid van het ‘collectieve Westen’ aan: landen die moord en brand schreeuwen over Oekraïne, blijven nu muisstil. Zo wordt met een veeg uit de pan aan het hypocriete Westen de aandacht afgeleid van het geopolitiek verlies in Caracas.

Anton Barbasjin, medeoprichter en redactiedirecteur van het onafhankelijke online analyseplatform Riddle Russia, is niet verbaasd over het beeld dat de Russen krijgen voorgeschoteld, noch over het feit dat Rusland toekeek toen de Amerikanen overgingen tot een aanval. ‘Eerlijk gezegd is dit sinds 2022 de Russische buitenlandse politiek: meedoen wanneer het loont, afhaken zodra het lastig wordt. Aanpassen en bijsturen’, schrijft hij op X.